«Кабыл менен Абел: адеп-ахлактык тандоонун башталышы»

Кабыл менен Абелдин окуясына жакшылык менен жамандык жөнүндөгү адеп-ахлактык жомок катары эмес, адамдын негизги психологиясынын татаал, көп деңгээлдүү сүрөттөлүшү катары — жана ошол эле учурда руханий насаат-аңгеме катары мамиле кылалы. Документалдык тарых катары эмес, модель катары. Архетип катары. Бизге өткөн жөнүндө эмес, өзүбүз жөнүндө чындыкты айткан нерсе катары.

Кабыл — адамдардан төрөлгөн биринчи адам. Ал жөн гана биринчи бала эмес. Ал жаратылуу аркылуу эмес, төрөлүү аркылуу пайда болгон биринчи адам. Ал эми анын энеси Хава: «Мен Кудай менен бирге адам таптым», — дейт. Түп нускада: «канити» — Кабыл деген ысым ушундан чыккан. Бул жөн гана ысым эмес. Бул статусту бекемдөө. Хава өзүн биргелешип жаратуучу катары сезет. Алуучу эмес, катышуучу. Ал өмүр бергендиктен Кудайга жакындайт. Антропологиялык жана метафизикалык жактан бул зор бурулуш учуру.

Кабыл төрөлгөндөн тартып борборго коюлган. Ал — биринчи. Ал — максат. Ал — маани. Ал — табылга. Анан Абел төрөлөт. Тооратта ал «уул» болуп төрөлгөнү атүгүл жазылган эмес. «Жана ал дагы анын инисин төрөдү», — делет. «Уул» эмес — «ини». Кабылдын көз карашы боюнча — ал жөн гана башка бирөө эмес. Ал экинчи даражадагы. Ал — кошумча. Ал — өзүнүн бар болушу менен тун уулдун статусун баалуулугунан ажыраткан адам.

Эми ысымдарга караңыз. Кабыл — «табылга». Катуу, салмактуу, бекем. Абел — «һевел». Буу. Элес. Аба. Бул жөн гана сөз оюну эмес. Бул парадигма. Бири — туруктуу түзүм. Экинчиси — өткөөлдүктүн кыска убакыттык эскертмеси. «Коһелетте» (Насаатчы): «һавел һавалим» — «убаракерчиликтердин убаракерчилиги». Өтүп бара жаткан, көз ирмемдик буу.

Кабыл дыйкан болуп иштейт. Бул тамырлануунун, оор системалуу эмгектин символу. Ал жер айдайт, жаратат, көзөмөлдөйт. Ал жерди багындырат. Ал баш аламандыкты тартипке айлантат. Абел — малчы. Ал кыймылдайт. Ал артынан ээрчитет, бирок багытты өзү көзөмөлдөбөйт. Ал тамыр жайбайт. Ал — кезмечи. Жана Кудайга эң жакшы курмандыкты дал ошол алып келет.

Мына ушул жерде психологиялык куюн башталат. Кабыл — жасаган, иштеген, жараткан адам. Бирок жооп албайт. Анын курмандыгы — жоопсуз. Абел азыраак нерсе менен, бирок туура маанай менен келет. Жана анын белеги кабыл алынат. Кабыл сөздөрдү укпайт, түшүндүрмө албайт. Ал реакцияны гана көрөт. Же реакциянын жоктугун. Жана ал кыйрайт.

Эми маанилүү учур. Кудай ага кайрылат. Жана айыптабайт. Ал: «Эмне үчүн жүзүң бүркөлдү? Эгер жакшылык кылсаң — көтөрүлөсүң. Эгер жок болсо — күнөө босогодо», — дейт. Бул өкүм эмес. Бул диагностика. Бул нейрондук тармакка: сен азыр сынуунун чегиндесиң, бирок система али кайтарымдуу, — дегендей. Күнөө — жамандык эмес. Бул — каалоо, аны ким башкара турганын издеген импульс.

Кабыл угат. Жана таң калыштуу нерсе кылат: ал Абелге кайрылат. Жана дал ошол учурда текст үзүлөт. «Кабыл иниси Абелге айтты…» — андан ары — жымжырттык. Кийинки аят — «жана алар талаада болгондо…». Бул жөн гана адабий боштук эмес. Бул драматургиялык кулоо. Бул диалогдун жоктугунун өзү.

Кабыл сүйлөйт. Абел — унчукпайт. Биз эмне үчүн экенин билбейбиз. Бул унчукпоону жек көрүү, диалогго даяр эместик, эмпатиянын жоктугу катары окуса болот. Кабыл аны «иним» деп атайт. Бул сөз эмес. Бул ишарат. Бул өтүнүч. Бул: «мени өзүңө тең катары кабыл ал». Ал эми жообунда — боштук. Психологиялык жактан бул эң жогорку бузулган чыңалуунун учуру.

Анан адам өлтүрүү болот. Жамандыктан эмес. Айласыздыктан. Адам өлтүрүү — дайыма эч ким түшүнбөшү керек болгон тилде айтылган жардам суроо кыйкырыгы. Кабыл Абелди өлтүрбөйт. Ал оорусун өлтүрөт. Ал кордолуу сезимин өлтүрөт. Ал күзгү болушу керек болгон — жана болуудан баш тарткан адамды өлтүрөт.

Кудай Кабылга кайра кайрылат. Жана кайрадан — аны өлтүрбөйт. Ал: «Иниңдин канынын үнү Мага жалынып жатат», — дейт. «Дене» эмес. Үн. Мамиле. Байланыш. Угулушу керек болгон, бирок угулбаган нерсе. Анан Ал таң калтырарлык нерсе кылат: Ал белги коёт. Каргыш эмес. Белги — коргоо. Кабыл өлбөшү керек. Ал жашашы керек. Анткени тирүү адам гана жолун өзгөртө алат.

Кабыл сүргүндө калат. Ал Абел ким болсо, ошол болуп калат. Ал тамырлуу болбой калат. Ал жерди жоготот. Жер ага мындан ары күч бербейт. Анткени оңдоо — өлүм эмес. Бул трансформация. Ал инисинин тажрыйбасын башынан өткөрүшү керек. Ушундай жол менен гана ал эмнени жоготконун түшүнө алат.

Жана ал шаар курат. Бул тшуванын аракети. Шаар — жөн гана имарат эмес. Бул мыйзамдын, мамиленин, тартиптин, адилеттиктин мейкиндиги. Бул зордук-зомбулук норма эмес, өзгөчө учур болгон мейкиндик. Бул ал адам өлтүргөн талаага жооп. Ал мындан ары талаада эмес. Ал түзүмдө. Жана ал адам өлтүрүү мындан ары вариант болбогон жаңы түзүмдү жаратат. Ал цивилизация жаратат.

Эми угуңуз: Абелден тукум калган жок. Кабылдан — калды. Анткени тшува — статус эмес, жол. Анткени жыгылып, бирок кайра турган адам жыгылбаган адамдан алыстайт. Анткени тарых — адилеттер жөнүндө эмес. Бул өзгөрүүгө жөндөмдүү адамдар жөнүндөгү тарых. Жана Кудай дал аларды жетелейт.

Бул — адам өлтүрүү жөнүндөгү окуя эмес. Бул оору, четке кагылуу жана унчукпоо кантип кырсыкка айланышы мүмкүн экени жөнүндөгү окуя. Жана эгер сен шаар курууга даяр болсоң, атүгүл кырсыктын өзү да аягы эмес экени жөнүндө. Кыштан эмес. Сен ким болгонуң — жана ким боло аларың жөнүндөгү жаңы түшүнүктөн.

Видео: https://youtu.be/cY4jCKk6PIE