Синай — шығу тегінің емес, аянның нүктесі.
Жиі мынадай тұжырымды естуге болады: «Синайға дейін Тәурат болмаған, және адамдар оның қағидаларынсыз өмір сүрген». Бірақ иудаизм тұрғысынан бұл тұжырым жай ғана жеңілдетілген емес, терең қате. Тәурат Синайда «ойлап табылған» жоқ. Ол берілді. Және бұл айырмашылық — түбегейлі.
Синай — Тәураттың туған сәті емес, аян сәті, матан Тора — Тәуратты адамзатқа, дәлірек айтқанда — Исраил халқына сыйлау. Синай — заман басынан бері жоғары ниет болған нәрсенің ашылуы сияқты. Мидрашта айтылғандай:
«Шынында да, Тәурат әлемнен бұрын болған. Құдай Тағала оған жоспарға қарағандай қарап, сол бойынша әлемді жаратты» (Берешит Раба 1:1).
Тәурат — жай ғана заңдар кітабы емес. Бұл әлемнің рухани ДНҚ-сы, оның сөздерде, өсиеттерде, сандарда, мағыналарда көрініс тапқан терең құрылымы. Синай тек пайғамбарлардың санасында және Құдай Тағаланың жүрегінде жасырын болған нәрсе бүкіл халыққа қолжетімді пішінге енген сәт болды.
Тәураттың Синайға дейінгі қатысуының мысалдары
Қабыл мен Әбіл оқиғасын қарастырайық (Берешит 4). Әлі ешқандай жазбаша Тәурат жоқ. Бірақ Құдай Тағала Қабылға былай дейді:
«Күнә есік алдында жатыр; бірақ сен оған үстемдік ет» (Жар. 4:7).
Бұл ерік бостандығы, моральдық жауапкершілік және күнә рухани шындық ретінде туралы ілімнің — Тәураттың негізінде жатқан қағидалардың — негізі болмаса, не? Ал Әбіл мен Қабылдың құрбандық шалу әрекетінің өзі — ол қайдан? Заң болмаса, олар нені және не үшін әкелу керектігін қайдан біледі?
Дәл осыны Нұхтан да көреміз. Ол жануарларды таза және арам деп бөледі (Берешит 7:2). Бірақ бұл ұғымдар жазбаша Тәуратта тек ғасырлардан кейін, Ваикра кітабында пайда болады. Нұх кашрут туралы қайдан біледі? Мидраш түсіндіреді: ол Тәураттың Адамнан, Шеттен және Эноштан дәстүр арқылы алынған бөліктерін білген.
Нұхтың өзі кеме жасап, оған кіреді — және еврей дәстүрінде бұл миквенің, тазару мен қайта туудың бастапқы бейнесі ретінде түсіндіріледі. Топан су — жерді жапқан су — тазартатын соттың символы, тазалық заңдарындағы сумен тазару рәсімінің параллелі.
Ыбырайым Құдайдың барлық жарлықтары мен заңдарын сақтайды, былай делінгендей:
«Ыбырайым Менің дауысымды тыңдап, Мен бұйырғанды: өсиеттерімді, жарлықтарымды және заңдарымды сақтағаны үшін» (Жар. 26:5).
Түсіндірушілер (мысалы, Раши) түсіндіреді: Ыбырайым Тәуратты интуитивті түрде, пайғамбарлық білім арқылы білген, өйткені оның жаны Заңның Қайнар көзімен байланысты болған.
Тәурат метафизикалық шындық ретінде
Тәурат Синайға дейін болған деген идея — жай ғана әдемі агадалық бейне емес, еврей дүниетанымының орталық элементі. Песахим трактатында (54а) жеті нәрсе әлемнен бұрын жаратылғаны, олардың арасында Тәурат та бар екені айтылған. Яғни ол уақыттан тыс, ол әлемнен бұрын, ол тарихтан тыс. Демек, оның қағидалары адам мен Құдай, адам мен адам арасында қарым-қатынас бар жерде әрдайым және барлық жерде көрінеді.
Синайда Тәуратты сыйлау — заңның басталуы емес, рухани тұрғыдан әрекет етіп келген нәрсенің ашылуы, ол енді заңдық, тарихи және қоғамдық тұрғыдан міндетті болды.
Сонымен, біз Синайға дейінгі оқиғаларды оқып, моральдық бағаларды, рухани таңдауларды, сот пен мейірімді көргенде — біз Тәураттан бұрынғыны емес, жазбаша рәсімделгенге дейін әрекет етіп тұрған Тәуратты көреміз. Бұл тынысты оны аспаптармен өлшегенге дейін көргенмен бірдей. Заң болған. Ол жүректерде, Құдайдың дауысында, ата-бабалардың ар-ожданында болған.
Синайға дейін адамдар «Тәуратсыз өмір сүрді» деу — Конституция пайда болғанға дейін адамның ар-ожданы болмаған деумен бірдей. Тәурат әрдайым болған. Синай — бұл жай ғана оны халық естіген күн.
