«Күнүмдүк жашоодогу руханийлик»
Туруктуу бир жаңылыш түшүнүк бар: руханий жашоо материалдыктан баш тартууну талап кылгандай. Адам акча, жумуш, үй-бүлө, дене муктаждыктары менен канчалык көп байланышса, маанилүүлүктөн ошончолук алыс болгондой. Еврей салтында бул логика кабыл алынбайт.
Тоорат материалдык ийгиликке тыюу салбайт. Ал дүйнөдөн кетүүнү талап кылбайт. Тескерисинче, осуяттардын басымдуу көпчүлүгү — мицвот (иврит тилинде Тоораттын конкреттүү буйруктары ушундай аталат) — физикалык аракеттер менен байланыштуу. Тамактануу, иштөө, үй куруу, үй-бүлө түзүү, бизнести адилет жүргүзүү, муктаждарга жардам берүү — мунун баары кошумча темалар эмес, руханий иштин талаасы.
Милдет материалдыкты жокко чыгарууда эмес, анын багытын өзгөртүүдө.
Адам тамак жейт. Бул биология. Бирок керектөөчү катары — тез, автоматтык түрдө, ченемсиз жесе болот. Ал эми тамактанууну аң-сезимдүү аракетке айлантса да болот: адал табуу, бөтөндүн акысын жебөө, тамактын алдында ыраазычылык айтуу. Иврит тилинде бата «браха» деп аталат — алынган нерсенин булагын моюнга алуу. Физикалык аракет ошол бойдон калат. Ички алкак өзгөрөт.
Адам карьера курат. Муну статус үчүн жана башкалар менен салыштыруу үчүн жасаса болот. Үй-бүлө үчүн жоопкерчилик үчүн, алсыздарды колдоо мүмкүнчүлүгү үчүн, бирөөнүн ырайымына көз каранды болбоо үчүн жасаса да болот. Сырттан — ошол эле акча. Ичинен — ар башка негиздер.
Тоорат ыңгайлуулукка, кубанычка, никедеги жакындыкка умтулууну танбайт. Бирок ал чектерди коет. Бул чектер басып-жанчууга багытталган эмес. Алар чыпка сыяктуу иштейт. Чектөө — баалуу нерсени бөлүп алып, кыйратуучуну алып салуунун жолу.
Жөнөкөй чөйрөнү алалы — сүйлөөнү. Адам өзүн билдиргиси келет. Бул табигый нерсе. Бирок сөз чектелбесе, ал оңой эле ушакка, кемсинтүүгө, калпка айланат. Еврей мыйзамында «лашон а-ра» — жаман сөзгө тыюу салуу жөнүндө кеңири окуу бар. Бул абстракттуу мораль эмес. Бул күнүмдүк баарлашууну жөнгө салуу. Максат — башка адамдын ар-намысын жана өз тазалыгыңды сактоо.
Ушул эле логика «турмуштук» чөйрөлөрдө да иштейт. Еврей салтында үй-бүлөлүк жашоо экинчи даражадагы нерсе катары каралбайт. Тескерисинче, ал жоопкерчиликтин жана ыйыктыктын мейкиндиги катары каралат. Ыйыктык — иврит тилинде «кдуша» — чындыктан ажыроону эмес, бөлүп алууну жана иретке келтирүүнү билдирет.
Негизги эреже жөнөкөй түзүлөт: ар кандай аракет Жаратуучунун эрки менен салыштырылышы керек. Мистикалык мааниде эмес, практикалык мааниде. Эгер мен акча тапсам — бул адилетпи? Эгер эс алсам — бул мени кыйратпайбы? Эгер ырахат алсам — башкага зыян келтирбейминби?
Тоорат адамды бүтүн жандык катары карайт. Анын денеси, каалоолору, амбициялары, акыл-эси бар. Муну танып коюу — адамдын түзүлүшүнүн өзүн танып коюу дегенди билдирет. Бирок баарын алкаксыз калтыруу — түрткүлөргө жашоону башкарууга уруксат берүү дегенди билдирет.
Ошондуктан Тоорат — тыюулардын жыйындысы эмес, жөндөө системасы. Ал материалдык аракеттерди алып, аларга багыт берет. Акча адилеттиктин куралына айланат. Тамак — ыраазычылык билдирүүгө себепке. Бийлик — кызмат кылуунун формасына.
Практикалык корутунду универсалдуу. Материалдык жетишкендиктер өз алдынча канааттанууга кепилдик бербейт. Эгер адам эмне үчүн аракет кылып жатканын түшүнбөсө, ырахаттар тез эле баасыз болуп калат. Алар барган сайын көбүрөөк көлөмдү талап кылып, барган сайын азыраак маани берет.
Ал эми материалдык баалуулуктар системасына киргизилгенде, ал өзүнчө максат болбой калат. Ошондо иштесе, акча тапса, жашоого кубанса болот — жана ошол эле учурда ички борборун жоготпосо болот.
Тоорат дүйнөдөн баш тартууну сунуштабайт. Ал анда материалдык адамды жутуп албай, анын өсүшүнүн каражатына айланганыдай жашаганды үйрөнүүнү сунуштайт.
