Неге біз тек дағдарыста ғана өзгереміз — және жеңілдегенде қалай сынып қалмауға болады.

Адамдардың бір ерекшелігі бар — біз мәңгілік туралы басымызға іс түскенде ғана ойлана бастаймыз.
Бәрі қалыпты болғанша — автопилотпен өмір сүреміз: жұмыс, сауда, сериалдар, біреу ашуландырды, бір жерде шабыт, бір жерде шаршау.
Бірақ бір маңызды нәрсе болса болды — ауру, жоғалту, қорқыныш, қауіп — басымызда кенеттен шырт етеді:
«Мен қалай өмір сүріп жүрмін? Не үшін? Кейін не болады?»

Біз өзгере бастаймыз. Дұға етеміз. Мән іздейміз. Уәде береміз.
Ал содан кейін… өтіп кетеді. Сәл жеңілдейді — және біз жаңа ғана шекте тұрғанымызды ұмытып кеткендейміз.

Бұл әлсіздік те, күнә де емес. Бұл — табиғат. Бірақ егер біз «әткеншекте» емес, шынымен — тірекпен, мәнмен және ішкі өзекпен өмір сүргіміз келсе, тек ауыртпалықтан ғана емес, саналылықтан да өмір сүруді үйренуіміз керек.

Иудаизмде бұл туралы мыңдаған жылдар бойы айтылып келеді. Үгіт ретінде емес, факт ретінде:
Қалаудан қалауға өмір сүретін адамдар бар. Ал бағытты ұстай білетіндер де бар.
Жай ғана «құтылып жүрген» адам мен шынымен өмір сүретін адамның айырмашылығы осында.

«Перғауын жеңілдік келгенін көріп, жүрегін қатайтты» (Шмот 8:11)

Таныс па? Ауырады — дұға етеміз. Қорқынышты — жаңа өмір бастаймыз деп уәде береміз. Қысым басылды — бәрі қайтадан «бұрынғыша».

Перғауын — ежелгі заманның қандай да бір аңыздағы зұлымы емес. Перғауын — азап шегуді білетін, бірақ өзгеруді білмейтін адамның бейнесі. Найзағай жарқ етпейінше — ол қыбыр етпейді. Ал жеңілдеген бойда — «енді босаңсуға болады».

Және бұл, қанша оғаш болса да, өте адами мінез-құлық. Біз жаман емеспіз — біз жай ғана іштей осындаймыз.

Бізге жаман болғанда — біз мейірімдіміз. Жақсы болғанда — мейірімді болу не үшін керек екенін ұмытамыз.
Біздің данышпандарымыз тура айтқан (Мидраш Раба):

«Күнәкарлардың жолы осындай: бәле келгенде айқайлайды, ал жеңілдік келген бойда — күнәларына қайтады».

Перғауын жай ғана азап шеккен жоқ. Ол ғажайыптарды көрді, еврейлерді жіберемін деп уәде берді, Жаратушының құдіретін мойындады. Бірақ тек уақытша.
Өйткені, Мидраш айтқандай, оны ақыл емес, эмоциялар басқарды. Міне, не маңызды.

Эмоциялар билегенде — бәрі көңіл күйге байланысты. Ауыртпалық — өкінеміз. Қуаныш — не үшін өкінгенімізді ұмыттық.

Ал енді қарапайым тілмен:
Көпшілік адамдар қалай өмір сүреді?
— Жаман болды — «Мен бәрін түсіндім!»
— Жақсы болды — «Е, мен ол кезде жүйкем тозып жүрген едім…»

Психологияда мұны реакциядан реакцияға өмір сүру деп атайды.
Сен жол салмайсың — сен жай ғана әрекет етесің: қорқынышқа, стреске, жағдайларға. Және мұнда ешқандай тұрақтылық жоқ.

Ал басқаша қалай?
Басқаша — әділ адамдағыдай. Ол да қорқады, ол да осы әлемде өмір сүреді. Бірақ оның ауа райына қарап құбылмайтын ішкі компасы бар. Ол ең бастысын тек ауыртпалық сәтінде ғана емес, тыныштық сәтінде де есте сақтайды.

Зоһар бұл туралы былай дейді: адам мәңгі өмір сүремін деп ойлайды. Сондықтан уақыт шексіз сияқты, бәрі өзінен-өзі шешілетіндей өмір сүреді.
Ал әділ адам басқаша өмір сүреді: ол бәрінің уақытша екенін есте сақтайды. Бұл өлімнен қорқу туралы емес — бұл өмірді саналы сезіну туралы.

Елестетіңізші:
Сіз саусыз, бәрі жақсы, тыныш кеш. Және кенеттен сіз бір күні Көктегі сот алдында тұрып, өміріңіз туралы айтып беретініңізді елестетесіз. Қатал судьяның алдында емес, Ақиқаттың алдында. Онда сылтау жоқ, «мен стресте болдым» жоқ, «бәрі солай істейді ғой» жоқ. Онда — тек сіз және шындық.

Рабейну Йона былай деп жазады:

«Тіпті тыныштық сәтінде де адам есеп беру күні жүрегінің қалай дірілдейтінін елестетуі керек — және осы біліммен күн сайын өмір сүруі керек».

Бұл қорқынышпен өмір сүру туралы емес. Бұл мәнді өмір сүру туралы.
Өзгеру үшін дағдарысты күтпеу туралы. Ештеңе қыспаған, ешкім мәжбүрлемеген сәтте таңдау жасау туралы — жай ғана сен солай өмір сүргің келгендіктен.

Мұнымен не істеу керек?
Қысқаша:

Өз моральыңды ауыртпалыққа құрма. Жақсырақ болу үшін жаман болғанша күтудің қажеті жоқ.

Қиын сәтте қабылданған шешімдер тыныш сәтте тексеріледі. Өзгердің бе, жоқ па, түсінгің келе ме? Өзіңе жақсы болғанда қалай өмір сүретініңе қара.

Әр кеш — кішкентай сот сияқты. Ұйықтар алдында өзіңнен сұра: «Мен бүгін ұялмайтындай не істедім?»

Өлімді еске алудан қорықпа. Бұл қараңғылық емес — бұл зәкір. Бұл өмірді өткірірек, айқынырақ және адалырақ етеді.

Күшті — дауылдан аман өткен адам емес. Аман өтіп, басқа адамға айналған адам.