Кешірім — түзету ретінде: Құдай адамнан не күтеді
Құдай қашан кешіреді, ал қашан кешірмейді деген сұрақ әдетте былай қойылады: күнә жасағандардың қайсысы кешірім алады, ал қайсысы жазамен қалады. Бірақ дәлірек жауапты «кімге иә, кімге жоқ» деген тізім арқылы емес, басқаша беруге болады: күнәнің кешірілуі мүлде нені білдіреді.
Жаратушы еркін бұзудың кез келгені жай ғана «жоғала» алмайды. Оны түзету керек. Адамдар арасындағы қарым-қатынаста бұл әсіресе анық көрінеді. Егер біреу екіншісінен ұрласа, ол бір тиын да қайтармаған, кешірім сұрамаған, ештеңені қалпына келтіруге тырыспаған жағдайды ешкім «кешірім» деп атамайды. Интуитивті түсінікті: зиян өтелмейінше, іс жабылмайды.
Құдайға қатысты қағида ұқсас, бірақ түрі басқа. Адам өсиетті бұзғанда — тыйым салынғанды жегенде, өтірік айтқанда, істеуге міндетті нәрсені елемегенде — бұл да түзетуді талап етеді. Ең дұрысы бұл түзету тшува арқылы — оралу, басқа жаққа саналы бұрылу арқылы болады. Тшува бар жерде кешірім бар. Ол жоқ жерде түзету басқа жолмен — азап арқылы, тазартатын, бірақ енді соншалықты жұмсақ емес салдарлар арқылы өтеді.
Егер қылық басқа адамға тиген болса, бірінші шарт әрқашан бірдей: зардап шеккеннің өзіне кешіруге мүмкіндік беру керек. Жамандық жасалған адам өкпесін кешірмейінше, күнә кешірілді деп санауға болмайды. Құдай құрбанның үстінен «секіріп өтпейді» — кешірім соққы алған адамды айналып өте алмайды. Осыдан түсінікті салдар шығады: ұрланғанды қайтару, зиянды өтеу, формалды емес, шын жүректен кешірім сұрау керек. Онсыз тшува туралы айтудың мағынасы жоқ.
Ал сөз Құдай алдындағы күнә туралы болғанда немесе адамдарға қатысты мүмкіннің бәрі жасалып қойғанда, ішкі жұмыс басталады. Онда бірнеше міндетті элемент бар, және өзгеруге адал тырысқан кез келген адам оларды терминдерсіз-ақ таниды.
Ең алдымен қылықтың өзін тоқтату керек. Бір мезгілде сол нәрсені істей беріп, оның «түзетілді деп есептелуін» сұрауға болмайды. Әрекет қайталанып тұрғанда, кешірім туралы әңгіме ерте.
Содан кейін болған нәрсені өз атымен атау қажет. Ақтамау, жұмсартпау, Құдай алдында тікелей айту: «Мен мынаны істедім, және бұл дұрыс емес еді». Бұл адамдар алдындағы көпшілік мойындау емес, ішкі, бірақ дауыстап айтылған есеп. Адам өзінің «кездейсоқтық» немесе «ұсақ-түйек» емес, дәл күнә жасағанын мойындауға келіспейінше, шынайы тшува басталмайды.
Келесі қадам — болған нәрсені тек түсіну ғана емес, сезіну. Түңілуге немесе өзін-өзі кемсітуге түсу мағынасында емес, мына мағынада сезіну: мен шынымен маңызды бір нәрсені жоғалттым, байланысты бұздым, өз деңгейімнен төмен әрекет еттім. Өкініш дегеніміз осы — бес минуттық эмоция ретінде емес, сергек түсіну ретінде: «бұлай болмауы керек».
Және ақырында, ең бастысы — болашақ туралы шешім. Адам өзіне адал айтуы керек: егер осындай жағдай қайталанса, мен дәл солай әрекет еткім келмейді. Бірақ тек тілек жеткіліксіз. Құлдырауға нақты не әкелгенін түсіну керек: мінездің әлсіздігі, орта, әдет, қорқыныш, ыңғайлылық. Содан кейін келесі жолы басқаша әрекет ету үшін нақты қадамдар жасау керек: ортаны өзгерту, шекаралар қою, жағдайды қауіпті нүктеге жеткізбеу. Онсыз «енді олай істемеймін» деген уәде сөз болып қала береді.
Мұндай түсінікте кешірім — «жолы болды — болмады» деген ерікті ишара емес, үдерістің нәтижесі. Құдай кешіруге дайын, бірақ адамның орнына емес. Адам адал түзеген жерде — байланыс қалпына келеді. Ол мұны істеуден бас тартқан жерде түзету бәрібір келеді, тек басқа, қатаңырақ жолмен.
Басқаша айтқанда, «Құдай кімді кешіреді» деген сұрақ ақыр соңында басқа сұраққа саяды: кім салдарға өкініп қана қоймай, шынымен түзетуге дайын. Бәрінің немен аяқталатынын — кешіріммен бе, әлде жазамен бе — дәл осы анықтайды.
