«Қазір айтамын — және жеңілдейді» ме?

Бұл дос қыз, әріптес, көрші әйел, ана болуы мүмкін. Біреу: «Ал онда не болып жатыр?» — деп сұрайды, ал сенің айтқың келмеген сияқты еді… бірақ айтып та жатырсың. Сен жай ғана ақпарат беріп жатқан сияқтысың. Дегенмен жан түкпіріңде түсінесің: сен қазір біреуді құнсыздандырып жатырсың, біреуді жағымсыз етіп көрсетіп жатырсың.
Зұлым болғандықтан емес. Жай ғана… солай болып қалды. Ал содан кейін іште — тұнба.

Мұнда мәселе мораль туралы емес. «Болмайды» және «жаман» дегенде емес. Мәселе — кейін сенің өзіңе қандай да бір ауыр болатынында. Жағымсыз. Бос. Айтып — бір нәрсені жоғалтқандай.

Еврей дәстүрінде жала жабу (лашон һа-ра) — жай ғана «жаман сөздер» емес. Бұл — рухани у. Ол айқайламайды, ұрмайды, көгерген із қалдырмайды. Ол одан да жаманын істейді: ахуалды бұзады, адамды жақсылықтан жабады, оның және Құдайдың арасына бөгет қойғандай.

Иә, біз басқалар туралы жаман айтудың дұрыс емес екенін білеміз. Бірақ бәрібір айтамыз. Неге?
Өйткені жала жабуда билік бар. Ол арқылы біз өзімізді сәл жоғары сезінеміз. Яғни менің пікірім бар, мен түсіндім, мен басқалардың әлсіздігін көремін — демек, мен күштірекпін.
Шын мәнінде — керісінше. Сен әр жолы өзіңнен сәл айырыласың. Дабырлы естіледі, бірақ дәл солай жұмыс істейді.

Талмудта айтылған: «Қорланатын, бірақ үндемейтіндер… түстегі күндей жарқырайды».
Үндемеу әлсіздіктің белгісі болғандықтан емес. Үндемеу — таңдау болғандықтан. Бұл — кемелдік. Жауап ретінде шаппай, төтеп бергенде — бұл күш. Жақсы болып көріну үшін емес. Жай ғана таза болып қалғың келгендіктен.

Бір оқиға болған. Бір ауру бала сурет салды. Оны бүкіл сыныптың алдында қорлады. Ол жауап ретінде бір ауыз сөз айтпады — ата-анасына да, мұғалімге де. Ал одан неге шағымданбадың деп сұрағанда, ол: «Менің үндемеуім сауапқа айналсын. Мүмкін, сол үшін Құдай мені сауықтырар», — деп жауап берді.
Ол сауықты. Толығымен. Дәрігерлер қалай екенін түсінбеді. Бірақ біз түсінеміз.

Иә, бізде әрдайым үндемеу шыға бермейді. Біз бой алдырамыз, артық сөйлейміз, ақталамыз, қайта сөйлейміз. Бірақ бір нақты сәтте тоқтауға болады. Бір рет — сөйлемеуді таңдау. Айыптамау. Кезекті тасты лақтырмау. Және бұл сәт — енді жеңіс.

Өйткені сөз — бұл да әрекет. Ал біз сөздерге мұқият болуды үйренгенде, өзімізге мұқият болуды үйренеміз.
Ал бұл — нағыз есею. Және нағыз рухани тазалықтың бастауы. Тіпті сен діндар болмасаң да, тіпті жай ғана сәл жеңілірек өмір сүргің келсе де.

Кейде бізге керегі — дер кезінде үндемеу ғана.
Және осылайша басқа біреуді ғана емес, бәлкім, өзіңді де құтқару.