«Тек Жазба» ма? Дәстүр, мәтін және мағына туралы ойлар.
Қазіргі протестанттық ортада «Solo Scriptura» — «тек Жазба» деген тезис кең таралған, ол көктен түскен өзінен-өзі түсінікті әрі дау тудырмайтын өсиет сияқты. Осы негізде шындық тек Киелі кітаптың сөзбе-сөз мәтінінің шеңберінде ғана болуы мүмкін, ал одан тыс нәрсенің бәрі — дәстүр, түсіндірмелер, тәпсірлер — екінші дәрежелі, тіпті зиянды деп саналатын дәлелдер жиі құрылады. Оның үстіне, бұл ұран көбінесе Шіркеу әкелерінің, әулиелердің, ұстаздардың еңбектерін, сондай-ақ жалпы дәстүрді қатаң сынаудың негізі ретінде пайдаланылады.
Бірақ сонымен бірге анық парадокс туындайды: дәстүрді соншалықты сенімді түрде жоққа шығаратындардың көбі өздері жоққа шығаратын нәрсемен тіпті 1%-ға да таныс емес. Мұнда бүкіл дәстүрді сынсыз қабылдау керек деп айтудың қажеті жоқ — бірақ оны зерттемей жоққа шығару — Құдай үшін жігер көрсету емес, зияткерлік адалсыздық.
Егер апостолдардың өздері «тек Жазба» деген қатаң қағиданы басшылыққа алса, біз ешқашан олардың хаттарын алмас едік. Өйткені апостолдық хаттар — Танахтың (еврей Киелі кітабының) әдеттегі мағынасындағы Жазба емес, драш — Жазбаға негізделген өсиеттің, уағыздың, түсіндірудің бір түрі. Олардың хаттарын оқи отырып, біз көреміз: олар Танахты жай ғана келтірмейді — оны интерпретациялайды, түсіндіреді, өз қауымдарының өміріне қолданады. Бұл енді тірі дәстүрдің, жалғасып жатқан аянның бір түрі.
Апостолдар канондық емес дереккөздерге сілтеме жасаудан да жиіркенбеген. Атап айтқанда, апостол Яһуда апокрифтік Енох кітабынан тура дәйексөз келтіреді (Яһуда 1:14), ал Петір сол заманның Киелі кітаптан тыс мәтіндерін білетіндерге ғана түсінікті сілтемелер жасайды. Бұл — маңызды белгі: қосымша мәтіндерді пайдалану, егер мақсат — шындықты түсіндіру болса, Құдайдың еркін бұзу емес.
Демек, Жазбаны түсіндіру үшін сыртқы дереккөздерді пайдалану тек рұқсат етілген ғана емес — ол сөзсіз қажет, егер біз мәтінді оның контекстінде түсінгіміз келсе. Өйткені Киелі кітап — сиқырлы формула да, бос жерден пайда болған догмалар жиынтығы да емес. Бұл Құдайдың адаммен нақты тарихтағы диалогының нәтижесі. Ал оны мәдениетті, тілді, дәстүрді және заман рухын білмей түсіну — жай ғана мүмкін емес.
Дәл сондықтан, басқалардың дәстүрге қарсы айыптауларын қайталамас бұрын, тоқтап, ойланған жөн: бұл тезис қайдан шықты? ол бастапқыда нені білдірді? біз оны тарихи контекстінен жұлып алып, оның шынайы мағынасын жоғалтып алған жоқпыз ба?
«Тек Жазба» ұранын өзінің өткір, полемикалық түрінде Цвингли сияқты реформаторлар мен XVI ғасырдың басқа да рационалистері әзірледі. Ол сенімді кейінгі орта ғасырлардың бұрмалауларынан ажыратуға тырысу болды — және бұл жағынан оның өз миссиясы болды. Бірақ шектен шығушылыққа қарсы күресте қажет болған нәрсе, егер оны жаңа шектен шығушылыққа айналдырса, қауіпті болады.
Шын мәнінде, Solo Scriptura — бәлкім, жаңадан бастаушыға, сенімді енді ғана танып жатқан адамға лайықты тәсіл. Ол ең бастысына — Тәуратқа, Інжілге, негізгі ақиқаттарға назар аударуға көмектеседі. Бірақ адам әрі қарай жүргісі, өскісі, тереңірек түсінгісі келген бойда — ол сөзсіз түсіндірмелерге, ғасырлар даналығына, Шіркеудің тәжірибесіне жүгінуге мәжбүр болады. Онсыз Жазбаны оңай жеке проекциялық экранға айналдыруға болады: онда жоқ нәрсені оқу және бар нәрсені байқамау.
Мәні мынада: түсіндірме — Жазбаның жауы емес, оны түсінуге апаратын көпір. Дәстүр — шындыққа балама емес, оны ұрпақтан ұрпаққа жеткізу. Тек Жазбаның рухын, сау ойлауды және тарихи тәжірибеге деген құрметті біріктіре отырып қана біз шынымен әріпке ғана емес, мағынаға жақындай аламыз.
