«Көрінбейтіннің салмағы»

Адам өз сөздері туралы сирек байыпты ойланады. «Нені дұрыс айту керек» деген мағынада емес, жалпы бұл не деген мағынада. Сөз — жеңіл нәрсе сияқты көрінеді: айттың, ол жоғалды. Із қалдырмайды, жауапкершілікті талап етпейді, сол сәттегі көңіл-күйден басқа ештеңені өзгертпейді.

Бірақ мұқиятырақ қарасақ, бұл мүлдем олай емес.

Еврейлердің әлемге көзқарасында қарапайым идея бар: көрінбейтіннің бәрі әлсіз емес. Кейде керісінше. Тікелей сезілмейтін, бірақ ықпал дәл солар арқылы өтетін нәрселер бар. Сөз де — сондай нәрселердің бірі.

Біз мұны күнделікті өмірде ішінара сезінеміз. Уақтылы айтылған бір сөз адамды әрекеттен де күштірек қолдай алады. Басқасы сыртқы жағынан ештеңе «болмаса» да, тиіп кетіп, ішінде ұзақ қалуы мүмкін. Яғни тіпті негізгі деңгейде көрінеді: сөздер ізсіз жоғалмайды.

Бірақ әдетте біз бұл ойды әрі қарай жалғастырмаймыз. Оны күн сайын қалай сөйлейтінімізбен байланыстырмаймыз.

Дәстүрде бұған практикалық тұрғыдан қарайды. Онда сөз «жай ғана дыбыс» демейді. Оны әрекеттің бір түрі дейді. Тек нәзігірек. Сондықтан қарғауға тыйым салынған — сыпайылық үшін емес, бұл зиян келтіруге тырысу болғандықтан. Физикалық болмаса да, бәрібір шынайы зиян.

Сонымен бірге бұл қандай да бір «ерекше» адамдар туралы деп ойлаудың қажеті жоқ. Сөздің күші кез келген адамда бар. Тек ол әртүрлі көрінеді.

Міне, өз бойыңда тексеру оңай бір байқау бар. Егер адам көп, сүзгісіз сөйлесе, асыра айтса, басқаларды талқыласа, уәде беріп, ұмытып кетсе — оның сөздері біртіндеп салмағын жоғалтады. Оларды байыпты қабылдауды доғарады. Тіпті өзі де.

Ал егер адам сөйлеуде мұқият болса — үндемейді деген мағынада емес, не айтатынын және не үшін айтатынын қадағалайды деген мағынада — керісінше болады. Оның сөздері басқаша қабылдана бастайды. Олар сабырлырақ, бірақ дәлірек естіледі. Және қызығы, жиірек «нәтиже береді».

Тіпті мынадай идея бар: егер адам өз сөзін бұзбаса, оның сөйлеуі күшейе түседі. Сиқыр ретінде емес, ішкі үйлесімділіктің салдары ретінде. Ол сөзін желге шашпайды — сондықтан олар бос қалмайды.

Кейде бұл күтпеген жерден көрінеді. Біреу кездейсоқ бірдеңе айтты — содан кейін бұл қандай да бір жолмен жүзеге асты. Біз мұны кездейсоқтыққа жатқызуға бейімбіз. Кейде солай да болады. Бірақ кейде бұл жай ғана сөздердің жоғалмай, шындыққа еніп, онда өмір сүре бастауының нәтижесі.

Сондықтан қарапайым ереже бар: сөздерге жеңілтек қарамау. Өзіңнің де, басқалардың да. Әсіресе өзінде бағыт алып жүретін сөздерге — батаға немесе, керісінше, қиратуға.

Мұнда «меңгеру» керек мистика жоқ. Өте практикалық деңгей бар.

Кішіден бастауға болады: автоматты түрде сәл азырақ сөйлеу. Бірден жауап қатпау. Кейін өкінетін нәрсені айтпау. Орындағың келмесе, уәде таратпау.

Және қатар — сөйлеуге бір нәрсе құратын нәрселерді қосу. Қолдау, құрмет, айқындық. Бұл ерекше жағдайларды талап етпейді.

Уақыт өте адам өз сөздерінің фон болудан қалғанын байқай бастайды. Олар құралға айналады. Шулы емес, көрнекі емес, бірақ жұмыс істейтін.

Сонда сөйлеудің өзіне деген көзқарас өзгереді. Ол енді екінші дәрежелі нәрсе ретінде қабылданбайды. Бұл адамның әлемде қалай әрекет ететінінің бір бөлігі.

Бұл мағынада мәселе «сөздердің күші бар ма» дегенде емес. Ол бар. Мәселе тек адамның онымен қалай жұмыс істейтінінде.