«Тартип, маани жана туруктуулук»
Эгер адам өз жашоосу жөнүндө чындап ойлонсо, эртеби-кечпи ал өз алдына жөнөкөй ыңгайлуулуктун чегинен чыккан максат коюуга болгон каалоого келет. Бул материалдык ийгиликке умтулуу, башкаларга жардам берүү каалоосу, илимий ачылыш, медициналык кызмат же тереңирээк деңгээлде Тооратты түшүнүүгө жана Кудайдын даанышмандыгына жакындоого умтулуу болушу мүмкүн. Сырттан бул максаттар бири-биринен абдан айырмаланышы мүмкүн, бирок алардын бир жалпы белгиси бар: алардын ар бири адамдан көнүмүш нерселердин чегинен чыгууну талап кылат.
Мына ушул жерде башында сейрек ойлонулган нерсе башталат. Ар кандай олуттуу максат адамды сөзсүз өзү көнгөн нерселердин бир бөлүгүнөн баш тартуу зарылдыгы менен бетме-бет кылат. Сөз баатырдык курмандыктар жөнүндө эмес, жөнөкөй нерселер жөнүндө: ашыкча бир саат уйку, жеңил ырахаттар, алаксуу адаты, эң ыңгайлуу жол менен жүрүүгө умтулуу. Бул өзгөчө бала кезинен өз каалоолору өз тарабынан өзгөчө күч-аракетсиз аткарылышына көнгөн адамга кыйын тиет. Белгилүү бир учурда жашоо адамга ыңгайлашууну токтотуп, ага өзүн өзү калыптандырууну сунуштайт.
Табигый суроо жаралат: баштапкы шыктануу жоголгондо адамды бул жолдо эмне кармап тура алат? Анткени шыктануу — туруксуз нерсе, ал эми жол туруктуулукту талап кылат.
Парадокс мында: чыныгы таяныч эрктин күчүнүн өзү эмес, маани болуп чыгат. Адам өзүн чындап өзүнө тарткан нерсени тапканда, көп нерсе өзгөрөт. Бул мааниде Тооратты изилдөө өзгөчө орунду ээлейт. Бул жөн гана интеллектуалдык алектенүү эмес жана билимдердин жыйындысы эмес. Бул адам акырындык менен түгөнгүс тереңдикти көрө баштаган процесс.
Адам чыныгы даанышмандыкка туш болгондо эмне болорун элестетүүгө болот. Ал жөн гана жооп бербейт — ал ой жүгүртүүнүн өзүн кайра курат. Мурда чаташкан болуп көрүнгөн суроолор ачыкка чыга баштайт, ал эми бул ачыктык сезими кандайдыр бир тышкы нерсе менен салыштыруу кыйын болгон ички канааттанууну алып келет. Дал ошондуктан окууга чындап берилген адам чектөөлөрдү көбүнчө ажыроо катары кабыл албайт. Ал баш тартуудан көрө бир нерсени экинчисине — үстүртөнүн тереңирээкке алмаштырат.
Мындай абалда атүгүл көнүмүш муктаждыктар да экинчи планга чегинет. Адам өзүн мажбурлагандыктан эмес, анын көңүлү маанилүүрөөк нерсе менен алек болгондуктан. Бул адам маанилүү маекке же ишке толугу менен берилип, убакыттын кантип өткөнүн байкабаган абалга окшош. Бир гана мында бул абал туруктуураак болот.
Ошентсе да, атүгүл бул учурда да күч-аракетсиз болбойт. Эч бир сапат өз алдынча калыптанбайт. Адам туура багытты тапкан болсо да, ал баары бир өзүн ага кайра-кайра кайтарышы керек. Жана мында өзүнчө күч-аракет жарылууларынан көрө токтоолордон кийин андан ары жылуу жөндөмү маанилүү.
Адамдын мүмкүнчүлүктөрү адатта ага сезилгенден алда канча кеңири экенин эстен чыгарбоо пайдалуу. Биз учурдагы абалыбызга карап, өзүбүздү алдын ала чектөөгө ыктуубуз, бирок чындыгында адам алда канча көп нерсеге жөндөмдүү, өзгөчө ал акырындык менен аракет кылса жана өзүнөн дароо мүмкүн эмес нерсени талап кылбаса.
Сабырдуулук андан кем маанилүү эмес. Жол сейрек түз болот. Мүдүрүлүүлөр, артка кетүүлөр, чарчоо — мунун баары процесстин бир бөлүгү. Бул жерде табандуулук каталардын жоктугун эмес, кайра баштоого даяр болууну билдирет.
Практикалык тарабы да роль ойнойт. Так күн тартиби, жөнөкөй болсо да, адамга маанайга толук көз каранды болбоого жардам берет. Түзүлүш болгондо, ички каалоо азыраак болгондо да кыймылды улантуу жеңилирээк болот.
Көп учурда көңүлдөн тышкары калган дагы бир учур бар: адам бул иште жалгыз калбайт. Салтта Жаратуучу адамдын күч-аракетине кайдыгер эмес деген түшүнүк бар. Бул жол жеңил болуп калат дегенди билдирбейт, бирок керектүү учурда адам жардам ала аларын билдирет — кээде ачык ой түрүндө, кээде жагдайлар аркылуу, кээде адамдар аркылуу.
Жана, албетте, тиленүү бул процесстин маанилүү бөлүгү бойдон калат. Ал күч-аракетти алмаштырбайт, бирок ага багыт берет. Бул мунун баары эмне үчүн жасалып жатканын өзүңө эскертүүнүн жана токтоп калбоого күч суроонун жолу.
Еврей акылмандары Тоораттын жолун бир кыйла катаал сүрөттөшкөн: ал жөнөкөйлүктү, чектөөнү жана эмгекти талап кылат. Бирок ошону менен бирге алар маанилүү бир деталды кошушкан — бул жол менен чындап жүргөн адам кубанычты ушул жерде эле табат. Келечекте абстракттуу сыйлык катары эмес, процесстин өзүндө. Анткени, маңызы боюнча, ал багыты, мааниси жана өзү жасап жаткан нерсе менен ички макулдугу бар бүтүнүрөөк жашоо менен жашай баштайт.
