Махаббат тек сатқындықтан ғана өлмейді
Махаббат бір күнде сирек жоғалады. Бізге қарым-қатынас әлдебір үлкен себептен — сатқындықтан, өтіріктен, опасыздықтан, қатыгез әрекеттен бұзылады деп ойлау оңайырақ. Бірақ кейде махаббат әлдеқайда үнсіз өледі. Өзгелерге себеп ретінде айтып беруге болатын ештеңе болмайды. Тек бір адам күн өткен сайын екіншісінің жанында өз болмысын сақтауға барған сайын аз мүмкіндік берілетінін сезеді.
Әуелі одан аздап өзгеруді күтеді. Содан кейін — дұрыс әрекет етуді. Дұрыс сезінуді. Дұрыс сөйлеуді. Екіншісі махаббатты қалай елестетсе, дәл солай сүюді. Бірте-бірте жанымызда тірі адам емес, оған артқан үміттеріміздің шексіз тізімі тұрғандай болады. Ең қызығы, шын мәнінде басқа адамға билік жүргізуге барған сайын көбірек ұмтылсақ та, мұны махаббат деп атай беруіміз мүмкін.
Біз қарапайым бір нәрсені жиі ұмытамыз: ешкім бізді сүюге міндетті емес. Ешкім бізді таңдауға, бізге жан дүниесін ашуға, біз үшін алаңдауға, қайтып келуімізді күтуге, әлсіздіктерімізді кешіруге және қиын кезде жанымызда қалуға міндетті емес. Сондықтан адам мұның бәрін өз еркімен жасаса, бұл — орындалуын талап етуге болатын міндет емес, жоғалтып алуымыз мүмкін сый.
Мишлейде, яғни Нақыл сөздер кітабында: «Өшпенділік жанжал туғызады, ал махаббат барлық кінәні жабады», — делінген (10:12). Бұл сөздерді махаббат бәріне төзуі керек деген қауіпті ойға айналдыру оңай. Бірақ махаббат қорлыққа, зорлық-зомбылыққа немесе қайта-қайта жасалған сатқындыққа төзуді талап етпейді. «Жабу» дегеніміз — жамандықты жақсылық деп атау емес. Мұнда адамның әрбір әлсіздігін оның бүкіл болмысына шығарылған үкімге айналдырмау туралы айтылып тұр. Өйткені тек ешқашан қателеспейтіндерді ғана сүйе алсақ, сүйетін ешкім қалмайды.
Эго басқаша жұмыс істейді. Ол күн сайын алып жүргенінен гөрі, өзіне берілмеген нәрсені әлдеқайда тез байқайды. Бір адамның жанында жүз рет болып, бір рет келмей қалуға болады — эго дәл сол бір жолы келмей қалғаныңызды есте сақтайды. Сансыз жылы сөз естіп, бірақ бір сәтсіз айтылған сөйлемді жылдар бойы іште сақтап жүруге болады. Күн сайын махаббатқа бөленіп жүріп те, ең алдымен сол махаббатта не жетіспейтінін ойлауға болады.
Осылайша адамның ең мұңды әдеттерінің бірі пайда болады: біз махаббаттың өзін байқаудың орнына жақын адамнан оны дәлелдеуді талап ете бастаймыз. Егер ол шынымен сүйсе, өзі-ақ аңғаруы, сөзсіз түсінуі, дәл біз сияқты әрекет етуі керек деп ойлаймыз. Бірақ басқа адам — біздің жалғасымыз емес. Оның мінезі басқа, қорқынышы басқа, басынан өткендері басқа, сезімін білдіру тәсілі басқа. Кейде ол бізді біз махаббат күтіп үйренген тілден мүлде өзге тілде сүйеді.
Махаббат біз үнемі: «Неге сен маған керек адамдай емессің?» — деп сұрауды қойып, алғаш рет шын ықыласпен: «Ал сен қандайсың?» — деп қызыға бастағанда есейеді.
Бәлкім, жақындық екі адам бір-біріне мінсіз болған кезде тумайтын шығар. Ол басқа адамның кемшіліктері біз үшін тосын нәрсе болудан қалған кезде пайда болады. Біз оның әлсіздіктерін көреміз, ол біздің әлсіздіктерімізді көреді. Бір-біріміздің жүйкемізге немен тиетінімізді, қай жерде түсінісе алмайтынымызды, қай жағынан ешқашан бірдей болмайтынымызды білеміз — соған қарамастан, бізге сеніп тапсырылған нәрсеге ұқыппен қарауға тырысамыз.
Өйткені басқа адамның жүрегі — өте ерекше сый. Оны бір рет алып, енді бізге тиесілі зат сияқты сөреге қойып қою мүмкін емес. Ол бізді сүйіп тұрса да, еркін болып қала береді.
Мүмкін, ең үлкен қателіктердің бірі — бізді сүйетін адамның жанымызда болуын өзінен-өзі түсінікті нәрсе деп қабылдау. Біз күніміздің қалай өткенін сұрайтын дауысқа үйренеміз. Түн ортасында хабарлама жазуға болатын адамға. Жанымыздан табылатын қолға. Әлсіздіктерімізді білсе де, бізге әлі де жылы қарайтын жанға. Мұның бәрі жоғалған күнге дейін кәдімгі нәрсе болып көрінеді.
Сонда ғана біз ешқашан алғыс айтпаған нәрселердің ішінде қаншама махаббат жасырынғанын кенет түсінеміз.
Сондықтан махаббатты іздеу ғана жеткіліксіз. Ол жанымызда тұрғанда, оны байқай білуіміз керек. Кейде бізге ненің жеткіліксіз берілгенін тағы сұраудың орнына, қарсы алдымыздағы адамға қарап: бір кездері жүрегін ашып, әлі күнге дейін оны жаппағанының өзімен-ақ ол маған қаншама нәрсе берді деп ойлау керек.
