Акталуубу же жакындообу.
Апостол Павел өз окуусунда түп-тамырынан жаңы нерсе жасаган деген пикирди көп угууга болот: ал иудаизмге мүнөздүү «иштер аркылуу акталууну» жоюп, аны «ыйман аркылуу куткарылуу» менен алмаштырыптыр — башкача айтканда, христианчылык «мыйзамчыл» динден сүйүү жана ырайым динине карай жасалган кадам болуптур. Бирок мындай түшүндүрмө чындыкты эмес, еврей салтын түшүнбөөнү чагылдырат.
Бул кабыл алуу билимге эмес, стереотиптерге негизделген. Иудаизм эч качан адам өз куткарылуусун моюн сунуу аркылуу «татыктуу болуп алууга» аракет кылган «кургак мыйзам дини» болгон эмес. Ал Кудайдын алдында кантип «акталуу» жөнүндө эмес, Ага кантип жакындоо жөнүндө.
Мыйзам менен Ырайымдын тең салмактуулугу
Иудаизм Мыйзам менен Ырайымды, Адилеттик менен Сүйүүнү бири-бирине каршы койбойт. Тескерисинче — ал алардын тең салмактуулугун талап кылат. Мыйзам — бул жол, түзүм, Кудай менен бирге жашоонун жолу. Ырайым — адамга ушул жол менен жүрүүгө күч берген Кудайдын сүйүүсүнүн деми. Ырайымсыз Мыйзам кургак формалдуулукка айланат. Мыйзамсыз Ырайым формасыз кыялга айланат. Кудайдын алдындагы урмат-коркуу жана Ага болгон сүйүү бири-бирине карама-каршы эмес — алар бир Келишимдин эки тарабы.
Ошондой эле ыйман да — иудаизмдин эң маанилүү бөлүгү. Муса, пайгамбарлар, акылмандар — баары Жалгыз Кудайга ишенүүгө үйрөтүшкөн. Бирок ошол эле учурда ыйман осуяттарды жокко чыгарбайт, тескерисинче аларга кирет. Адам жөн гана «ишенбейт» — ал ушул ыйман менен жашайт: иштерде, мамилелерде, осуяттарды сактоодо. Ыйман — аракеттерге альтернатива эмес, аракеттерге шыктандыруучу булак.
Иудаизм «акталуу» жөнүндө эмес, «жакындоо» жөнүндө
Көптөгөн түшүндүрмөлөрдүн башкы катасы — алар соттун римдик же грек-бутпарастык түшүнүгүн — анда сот: күнөөлүүбү же жокпу, акталдыбы же айыпталдыбы деп чечет — Ыйык Китеп салтына көчүрүшөт. Бирок иудаизмде баары башкача. Кудай — бюрократ да, прокурор да эмес. Ал — бир инсандагы Ата, Жаратуучу, Өнөктөш, Дос, Сот жана Сүйүктүү. Ал «актоого» же «айыптоого» шылтоо издебейт — Ал диалогго чакырат.
Иудаизмдеги осуяттардын жана руханий жашоонун мааниси «эмгек» топтоодо эмес, Кудай менен мамиле курууда. Кудай соттойт, ооба. Бирок Анын соту — тарбиялоо жана өсүү процессинин бир бөлүгү. Адам жыгылат жана турат, жаңылат жана жол издейт — жана мунун баары жашоонун ыйык кездемесине токулган. Биз өкүмдү күтүп, асмандагы трибуналдын алдында турган жокпуз. Биз Кудайдын Жүзүнүн алдында жашайбыз, жакындыкты, тазарууну, түшүнүүнү издеп.
Павел жана анын бутпарастар үчүн «лайт-версиясы»
Анда Павел эмне кылган? Ал христианчылыкты жоктон «ойлоп тапкан» эмес. Ал иудаизмдин бир тарабын — ыйманды, сүйүүнү, ырайымды — алып, аны борборго койгон. Ал Тооратты түздөн-түз четке каккан эмес (жок дегенде баштапкы этапта), бирок еврей салтында чоңойбогон, осуяттардын тереңдигин түшүнбөгөн, бирок монотеизмге умтулган адамдар үчүн жөнөкөйлөтүлгөн жолду сунуштаган.
Павел иудаизмди бутпарастык ой жүгүртүүсү бар аудиторияга ыңгайлаштырган деп айтса болот. Алардын дүйнөсүндө Кудай — сот, ыйман — Анын бийлигин моюнга алуу, ал эми сот — же жаза, же актоо. Ошондуктан Павел алар менен ушул тилде сүйлөшөт: «Силер иштер аркылуу акталбайсыңар, ыйман аркылуу акталгыла». Ал мындай дегендей: жөнөкөйдөн баштагыла. Бирок бул «жөнөкөй» — Келишимдин толук мазмуну эмес. Бул алмаштыруу эмес, жеңилдетилген версия. Бүт үй эмес, босого гана.
Ал эми иудаизм өз позициясында калат: адам — ыймандуу гана эмес, аракеттенүүчү да; сүйүү алуучу гана эмес, жоопкерчилик көтөрүүчү да; Кудайдын баласы гана эмес, жакшыраак дүйнөнү курууда Анын өнөктөшү да.
Практикалык жыйынтык
Эгер адам «акталууга» же «куткарылууга» гана эмес, аң-сезимдүү, чыгармачыл, Жогорку менен байланышта жашоого умтулса, дүйнө тереңирээк жана тазараак болот. Иудаизм: «Куткарыл», — дебейт. Ал: «Кудайга жакын бол. Мамиле кур. Жакшылык кыл. Сүй. Урматта. Дүйнөгө таасир эт», — дейт.
Бул мааниде осуяттар — жүк эмес, көпүрө. Ал эми ыйман — эрежелерден качуу эмес, алардын жаны. Эгер сен Кудайдын нурунда кантип жашоо керектигин чындап түшүнгүң келсе, «мен эмнеге ишенем?» деп гана эмес, «мен ушул ыйман менен эмне кылып жатам?» деп да сура. Ыйык Китептеги жол деген — дал ушул.
