Сараңдыкпы же акылдуу үнөмдөөбү?
Акчаны оңой сарптаган адамдар бар. Ал эми кээ бирөөлөр үчүн атүгүл акча жөнүндө сүйлөшүүнүн өзү — наркозсуз тиш нерви сыяктуу. Аларга төлөө физикалык жактан оор, атүгүл керек болсо да. Атүгүл кымбат буюмдар жөнүндө эмес, эң кадимки нерселер жөнүндө сөз болсо да: жакшы тамак, жакындарга белек же, Кудай сактасын, дарылануу.
Мындай адамдар адатта жөн гана үнөмдөп жатабыз дешет. «Акыл менен башкара» билебиз дешет. «Жөн гана ысырапкор эмеспиз» дешет. Бирок үнөмдөө менен сараңдыктын ортосунда ичке, бирок сезилерлик чек бар. Ал эми эгер бул чекти байкабасаң, капысынан жалгыздыкта, мөөнөтү өткөн азыктары бар караңгы батирде, таарынган балдар менен калышың мүмкүн.
Чек кайдан өтөт?
Үнөмдөө — акыл менен сарптоо. Ашыкча нерсени сатып албоо, маркетингге алданбоо, бирок ошол эле учурда ден соолукка, сапатка, жакындарга кысылбоо.
Сараңдык — ар кандай чыгым чыңалуу жараткан учур. Акча адамдардан маанилүүрөөк болгон учур. Сарптай аласың, бирок каалабайсың. Атүгүл аялыңа белекти: «Айтмакчы, бул 300 гривна турган!» — деген сөз менен тапшырасың.
Сараңдыктын жыты бар. Жана маселе акчада эмес, сезимде: сарптоо керек болгондо өзүңдү кандай сезесиң.
Эгер ичиңде дүрбөлөң башталса — демек, бул эсеп жөнүндө эмес. Бул эми тынчсыздануу. Ал эми эгер андан кийин саат бою «кетип калган» ар бир рублга өкүнсөң — азап тарткан сараңдар клубуна кош келиңиз.
Тамыры эмнеде?
Сараңдык — капчык жөнүндө эмес. Бул баш жөнүндө.
Бул — коркуу. Жетпей калат деп. Алдап кетишет деп. Баарын тартып алышат деп. Капысынан эртең — жана бүттү деп.
Адам акчага бороондогу якорго жабышкандай жабыша баштайт. Бирок маселе мында: бул якорь жашоого мүмкүнчүлүк бербейт.
Мындан эң көп үй-бүлө жапа чегет. Аялы, балдары. Алар инвестициялык долбоор эмес да. Бирок сараң адам үчүн так ошондой көрүнөт. Эгер сарптаса — «актоо» менен гана. Анын үстүнө көбүнчө — өзүнө.
Мына, бала мындай ишеним менен чоңоет: суроо — уят. Алуу — ыңгайсыз. Кубануу — болбойт. Акча — чыңалуу.
Ашыкча кетип жатканыңды кантип түшүнсө болот?
- Эгер колуңдан келсе да, кайрымдуулукка берүүгө кыйбасаң — бул эскертүү белгиси.
- Эгер жылдар бою өзүңө жаңы свитер сатып албасаң, бирок эсепте «кара күнгө» деген акча жатса — эскертүү белгиси.
- Эгер кассир менен 2 гривна үчүн талашып, анан өмүрүңдүн бир саатын кайгырууга сарптасаң — бул эми диагноз.
Ал эми еврей акылмандыгы эмне дейт?
Абдан жөнөкөй. Акча — курал, бут эмес.
Иудаизм: «Баарын таратып бер!» — дебейт. Ал: акылдуу бол, — дейт. Ашыкча сарптаба, бирок коркуу менен да жашаба. Өзүңдү өлбөстөй сезип топтобо.
Так эреже бар:
Өзүңө үнөмдө — бирок үй-бүлөңө эмес.
Запас топто — бирок ден соолуктун жана ар-намыстын эсебинен эмес.
Колуңдан келгенден көп бербе — бирок ачык жүрөк менен бер.
Эгер өзүңдөн сараңдыкты сезсең, эмне кылуу керек?
- Моюнга ал. Бул эми ийгиликтин 50%ы. Акталуунун кереги жок. Жөн гана моюнга ал: «Ооба, менде бул жагынан кыйынчылык бар».
- Берип көр. Истериясыз. Логикасыз. Жөн гана аялыңа гүл сатып ал. Жөн гана бирөөгө үнсүз садага бер. Квитансиясыз, Instagram’дагы постсуз. Жөн гана кыл.
- Акча кайдан келерин өзүңө эскерт. Баары эле сенин үнөмдөөңө байланыштуу эмес. Кээде биз бир тыйынга жабышып — миңдерди жоготобуз. Кудай берет. Кудай алат да. Ошондуктан өзүңө көзөмөлдүн элесин куруунун кереги жок. Ишенүүнү үйрөнгөн жакшы.
- Ийкемдүүлүктү өнүктүр. Кээде бир чектен арылуу үчүн бир аз башка тарапка ыктоо керек. Кээде «ысырапкорлук» сыяктуу көрүнгөн нерсени кылууну үйрөн. Бул сени кыйратпайт. Бул сени айыктырышы мүмкүн.
Жана акыркысы: сага жалпы эле акча эмне үчүн керек?
Анын жардамы менен жашоо үчүн — жөн гана аман калуу үчүн эмес.
Бөлүшүү үчүн. Белек берүү үчүн. Куруу үчүн. Жардам берүү үчүн.
Касса аппараты эмес, адам болуу үчүн.
Анткени, акыр аягында, акча — максат эмес. Бул жол.
Ал эми сен аны менен кантип жүрөсүң — эми өзүңө байланыштуу.
