«Жоопкерчилик чекити»
Адам дароо эмес, убакыттын өтүшү менен байкай баштаган бир мыйзамченемдүүлүк бар. Ал чоңоюп, турмуштук тажрыйба топтогон сайын, анын айланасындагы адамдарга болгон мамилеси акырындык менен өзгөрөт. Мурда оңой жана сабырдуулук менен кабыл алынган нерсе кыжырданууну жарата баштайт. Башка адамдардын жүрүм-туруму логикасызыраак, өзүмчүлүрөөк, адамдын өзүндө калыптанган туура жөнүндөгү түшүнүктөрдөн алысыраак болуп көрүнөт.
Жаштыкта баары башкача көрүнөт. Дүйнөнү жакшыртууга болот, күч-аракеттин түз таасири бар, жетиштүү аракет кылсаң, айланадагы чындык ички адилеттик сезимине дал келе баштайт деген сезим болот. Адам кечирүүгө даяр, анткени ал алга жылуу менен алек, ал курат, сынайт, үмүттөнөт. Бирок убакыттын өтүшү менен дүйнө күтүүлөргө ыңгайлашпай турганы жөнүндө түшүнүк келет. Адамдар мурункудай эле жашай беришет, ар ким өз иштери, өз кызыкчылыктары жана өз чектөөлөрү менен алек.
Жана дал ушул учурда көп учурда ички жылыш пайда болот. Мурда жакшыртууга умтулуу болгон нерсе нааразылыкка айланышы мүмкүн. Адам начарлап кеткендиктен эмес, ал өз күтүүлөрүнүн чегине туш болгондуктан. Эгер башынан эле көйгөй сыртта — айланадагыларда, коомдо — жаткандай көрүнсө, анда көңүл калуу дээрлик сөзсүз болот.
Адамзаттын тажрыйбасы бир кыйла жөнөкөй нерсени көрсөтөт: башка адамдарды өзгөртүүгө түз аракеттер сейрек натыйжа берет. Басым каршылыкты жаратат, оңдоого болгон табандуу аракеттер — ички нааразылыкты. Атүгүл жардам берүүгө болгон чын ыкластуу каалоо да кийлигишүү катары кабыл алынса, ар дайым эле кабыл алына бербейт. Адам өз табияты боюнча тышкы таасир астында өзгөрүүгө каалабайт.
Ошондуктан акырындык менен башка мамиле түшүнүктүү боло баштайт. Ал көңүлдү которууну талап кылат: башкаларды оңдоого аракет кылуудан — өзүң менен иштөөгө. Бул болуп жаткан нерсеге кайдыгерликти билдирбейт. Бирок бул негизги жоопкерчилик аймагы адамдын өз ичинде экенин билдирет.
Адам айланадагы дүйнөнүн кемчиликсиз эместигине өз ишине көрсөтмө катары карай баштаганда, анын кабыл алуусу да өзгөрөт. Кыжырдануунун ордуна түшүнүү, талаптын ордуна көңүл буруу пайда болот. Ал башкалардын кемчиликтерин гана эмес, алардын себептерин, татаалдыгын да көрө баштайт. Жана дал ушул ички өзгөрүү күтүүсүздөн айланадагыларга да таасир эте баштайт.
Еврей салтында бул идея өзгөчө так билдирилген. Адамдын дүйнөгө негизги таасири анын өз жашоосу аркылуу — анын чындыкка ылайык канчалык жашаганы аркылуу, Тоораттын осуяттарына берилгендиги аркылуу ишке ашат деп эсептелет. Бул таасир сөзсүз эле дароо байкалбайт, бирок ал эң туруктуу таасир деп эсептелет.
Убакыттын өтүшү менен адамдарга болгон көз караш да өзгөрөт. Соттоо, салыштыруу, талап кылуу муктаждыгы жоголот. Башка адамды көлөмдүүрөөк — анын чектөөлөрү менен, анын жолу менен көрүү жөндөмү пайда болот. Жана ошону менен бирге жардам берүүгө болгон каалоо жаралат, бирок эми басымсыз, таанылууну же ыраазычылыкты күтпөстөн.
Мындай көз караш жашоонун кыйынчылыктарын жок кылбайт жана адамды кайдыгер кылбайт. Бирок ал ички туруктуулукту жаратат. Топтолгон нааразылыктын ордуна акырындык менен токтоорок абал калыптанат — анда ачыктык, ак ниеттүүлүк жана күч-аракетти чындыгында кайда жумшоо керектигин түшүнүү бар.
