«Угулууга эмне тоскоол болот»
Элестетели: адам тиленип жатат. Тынчтыкта турат. Балким, китеп менен. Балким, китепсиз. Балким, шыбырап жатат. Балким, ичинен кыйкырып жатат. Мына ушул жерде абдан чынчыл суроо берүү керек — ал эмне кылып жатат? Сөздөрдү айтып жатабы? Ырым-жырымды аткарып жатабы? Же жакыныраак болууга аракет кылып жатабы?
Анткени тиленүү — жөн гана өтүнүч эмес. Бул ресторандагы эсеп эмес: мына тизме, эми күтөм. Тиленүү — жакындоо аракети. Бул сен: «Мен ушул жердемин. Мен жаныңда болгум келет», — дегендей болгон учур. А ким менен? Сени акыркы оюңа чейин билген Ал менен. Ошондуктан чыныгы тиленүү чын ыкластуулук абалында гана мүмкүн. Адам ичинен утурлай кадам таштаганда гана.
Эми — татаал чындык. Кээде тиленүү жогору көтөрүлбөйт. Эмне үчүн? Анткени бир нерсе тоскоол болот. Бул жаза эмес. Бул өч алуу эмес. Бул «Кудай таарынып калды» дегендей эмес. Жок. Бул сен жаңы эле өзүң таарынткан бирөө менен сүйлөшкүң келгендей — бирок кечирим сурабагандай. Же сен айланаңдагылардын баарына калп айтып, анан сага ишенишин сурагандай. Эшикти жапкан нерселер бар. Бирөө аны кулптагандыктан эмес. Сен аны ичтен өзүң кысып салгандыктан.
Биздин акылмандар айтышкан: «Тооратты угуудан кулагын бурган адамдын атүгүл тиленүүсү да жийиркеничтүү». Катуу айтылган. Бирок чындык жөнөкөй: сен укпайсың — жана сени угушпайт. Сен Анын сөздөрүн өз ичиңе киргизгиң келбейт — анда эмне үчүн Анын сага ачылышын күтөсүң? Бул өч алуу эмес. Бул күзгү мыйзамы. Сен Кудайга кандай мамиле кылсаң, сенин тиленүүң да ошондой угулат.
Ооз да так ошондой. Бир эле ооз бирөөнү колдоп же кыйратышы мүмкүн. Ал тиленүү айтышы же жалаа жабышы мүмкүн. Эгер адам башкаларга жек көрүү, жек көрүмчүлүк, айыптоо сөздөрүн айтса — анан ошол эле эриндер: «Мага жардам бер, Кудай Таала», — деп шыбырашса, бул иштебейт. Жөн гана ооз таза болбой калгандыктан. Ал чындыкты айтууга даяр эмес. Ал эми тиленүү — бул чындык.
Дагы бир оор учур бар — бөтөндүн нерсесин алууга көнгөн адам. Ууру. Сөзсүз эле телевизорду көтөрүп кеткен адам эмес. Алдамчылык менен жашаган адам. Амал кылган, ишенимди уурдаган, өзүнүкү эмес нерсени алган адам. Мындай адам тиленүүнү колдоно албайт. Анткени тиленүү — сага мыйзамдуу түрдө тиешелүү нерсени суроо. Ал эми эгер сен мыйзамсыз алууга көнгөн болсоң — сен өзүңдү суроо укугунан өзүң ажыраттың. Сени айыпташкандыктан эмес. Сен түз жолду өзүң тандабагандыктан.
Жана, балким, эң оор тоскоолдук — бул текебердик. «Өзүнө ишенүү» мааниде эмес, ички менменсинүү мааниде. Адам: «Мен — борбормун, калгандардын баары — менин айланамда», — деп ойлогондо. Мындай адам тилене албайт. Анткени тиленүү — моюнга алуу: «Мен көз карандымын. Мен баарын өзүм кыла албайм. Мен муктажмын». Ал эми эгер ичте бул жок болсо — анда тиленүүнүн өзү жасалмага айланат.
Атүгүл кийим да тиленүүгө тоскоол болушу мүмкүн дегени байыркы мидраш бар. Зыгыр менен жүн аралашкан кездемени кийбөө жөнүндө тыюу бар. Эмне үчүн? Анткени Кабыл Кудайга белекке зыгыр алып келген, ал эми Абел — кой, башкача айтканда жүн. Бири — өсүмдүктөн. Экинчиси — жаныбардан. Алардын курмандыктары шайкеш келген эмес. Алардын Кудайга баруучу жолдору карама-каршылыкка кабылган. Мына, Тоорат аларды атүгүл кездемеде да аралаштырууга тыюу салат — бири-бири менен кошулбай турган нерселер бар экенин эскертүү үчүн.
Кызык, чынбы? Сен тиленген кийим өзүндө руханий катаны алып жүрүшү мүмкүн. Мындай дегендей: сен байкаган жоксуң, бирок сенде бир нерсе тиленүүңдүн учушуна тоскоол болуп жатат.
Жана дагы — муну эстен чыгарбоо абдан маанилүү: мунун баары коркутуу үчүн эмес. «Сен жамансың, ошондуктан сени угушпайт», — деп айтуу үчүн эмес. Жок. Баары тескерисинче. Бул жерде айтылгандын баары өзгөргүсү келбегендерге тиешелүү. Күнөө кылып, аны улантып, эч нерсени өзгөртпөй тургандарга. Мына, анын тиленүүсү — ооба, токтотулган.
Бирок эгер адам кайтууну чечсе, эгер ал: «Мен мындан ары мындай жашагым келбейт», — десе, анда тиленүү жакындоонун жалгыз жолуна айланат. Анда тиленүү — жөн гана өтүнүч эмес, бул кайтуунун бир бөлүгү. Бул: «Мен кайрадан жаныңда болгум келет», — деп айтуунун жолу.
Жана Кудай Таала мындай тиленүүнү угат. Кечээкиге карабайт. Сен азыр кайда бара жатканыңа карайт.
