Сот пен мейірімге негізделген әлем

Адамдық деңгейде әділдік пен мейірім бір-біріне қарсы тұрмайды. Әділ адам қатыгез болуға міндетті емес, мейірімді адам да жанашырлық үшін шындықты бұзуға міндетті емес. Бұл қасиеттер бірін-бірі жоққа шығармайды, керісінше толықтырады.

Қарапайым мысал: балаларын жақсы көретін және сонымен бірге олардан жауапкершілік талап ететін әке. Ол қажет болғанда жазалай алады, бірақ мұны ашумен істемейді. Оның қатаңдығы — қамқорлықтың бір бөлігі. Ол баласының адал әрі күшті болып өскенін қалайды. Мұндай тәсілде жаза мейірімді жоймайды, керісінше оның бір түрі болып табылады: адам жақсы мен жаманды ажыратуды және өз істерінің салдарын көтеруді үйренеді.

Талмуд Дәуіт патшаның сотынан мысал келтіреді. Сотқа кедей мен бай келетін. Бай дұрыс болып шықты, ал талап сомасы ол үшін елеусіз, ал кедей үшін ауыр еді. Дәуіт аяушылықтан заңды өзгертпеді. Ол Тәурат талап еткендей әділдікпен шешім шығарды: «Кедейдің дауында оған бұрып кетпе». Бірақ соттан кейін ол кедейге оның төлеуі тиіс сомасын өз қаражатынан беретін. Осылайша ол шындықты да, мейірімді де — әрқайсысын өз орнында сақтады.

Дәстүрде Құдай Тағала ақиқат бойынша соттайды және қажет болғанда жазалайды делінген. Бірақ әлемнің табиғатының өзінен біз тек әділдікті ғана емес, ұқыптылықты да көреміз. Тіпті жаза ретінде қабылданатын нәрсе де адамға пайда әкеледі — бірден немесе уақыт өте келе. Ол түзету керек нәрсені ашып, өзгеруге мүмкіндік беріп, ішкі тепе-теңдікті қалпына келтіре алады.
Еврей ұстаздары мұны былай түсіндіреді (Раши, Берешит кітабының басына): егер әлем тек Сот қағидасына негізделсе, ол өмір сүре алмас еді. Сондықтан Сотқа мейірім өлшемі қосылды. Бұдан бұл екі күштің бәсекелеспейтіні анық. Олар тұрақтылық жасайды — әлем тұрған екі негіз сияқты.