Жаза — Құдайдың ісі, қалпына келу — адамның ісі

Адам әділетсіздікке тап болғанда, әсіресе зұлымдық қорғансызға бағытталса, табиғи түрде сұрақ туындайды: әділдік қайда және ол қашан көрінеді? Ал егер біз әлемді кездейсоқтық емес, Заң басқарады деп сенсек, зұлымдықтың неге кейде көрінетін жауапсыз қалатынын түсіну одан да қиын.

Мұны тек екі жазықтықты ажырату арқылы ғана түсінуге болады: Құдай Тағала қалай әрекет етеді және жәбір көрген адам өзін қалай ұстауы керек.

Жаратушы тұрғысынан сыйы мен жазасы бар. Әлем өз бетіне тасталған жоқ. Бірақ Тәурат қайта-қайта көрсетеді: Құдай Тағаланың араласуы автоматты түрде болмайды. Кейде зұлымдық бірден салдарға айналады, кейде — жылдар өткен соң, ал кейде сыртқы жазасыз қалады, дегенмен оның салдары біз әділдікті іздеуге үйренген жазықтықта емес, басқа жазықтықта көрінеді.

Араласу лезде болған жағдайлар бар — бірақ олардың бәрі жеке жәбірмен емес, халықтың өмір сүру мәнін анықтайтын нәрсеге төнген қауіппен байланысты. Әлемді тепе-теңдікте ұстап тұрған нәрсе — пайғамбарға, заңға, Құдай идеясының өзіне деген сенім — қиратылғанда, араласу тікелей болды. Кек үшін емес, онсыз халық бағдарын жоғалтатын тіректі сақтау үшін.

Бірақ біздің күнделікті өмірімізге әлдеқайда ұқсас басқа эпизодтар да бар. Адам зұлымдық жасайды, және ештеңе болмайды. Аспан қараймайды, жер айырылмайды. Ал Тәурат оның тағдыры туралы ештеңе айтпайды. Бұл ол «жазадан құтылды» дегенді білдірмейді. Бұл Құдайдың біздің көзіміз үшін әділдіктің қойылымын қоюға міндетті емес екенін білдіреді. Егер адамның құлауы басқаларға қауіп төндірмесе және сенімнің негізін қиратпаса, ол тыныш болуы мүмкін — немесе бізге көруге рұқсат етілген нәрсенің шегінен мүлде тыс қалуы мүмкін.

Осыдан маңызды қорытынды шығады: жәбір көрсетушінің «лайығын алуын» күту — нәтижесіз іс. Әділдік жоқ болғандықтан емес, ол біздің күтулерімізге сай жұмыс істемейтіндіктен. Әлемнің моральдық тәртібі жеке ауыруға берілетін жауаптан тереңірек.

Тағы бір, неғұрлым практикалық себеп бар. Жәбір көрсетушінің құлауын көруге үміттенетін адам өзін бөтеннің зұлымдығына байлайды. Ол өз қозғалысымен емес, бөтеннің көлеңкесімен өмір сүре бастайды. Бұл қалпына келу қабілетін қиратады. Тәурат басқа жолды ұсынады: бөтеннің жазасын бақыламай, бұл бетті жауып, әрі қарай жүру, жазаның өлшемін оның қандай түрде болуы керектігін шын білетін Оған қалдыру.

Даналар одан да қатаң айтқан: бөтеннің күйреуіне қуану қауіпті. Бұл адам жанының күрделі көрінісін жеңілдететіндіктен ғана емес, басқаның құлауына мәз болған адам өзінің өмірі сүйенетін мейірім аясынан өзі шығып кететіндіктен де. Ешқайсымыз өз күшіміздің арқасында өмір сүрмейміз — және мұны ұмыту көрінгеннен қауіптірек.

Кейде зұлым адам шынымен өзгереді. Біз мұны қалағандықтан емес, оның ішінде бір нәрсе төңкерілгендіктен. Өзіне зиян келтіргендерді жазалауды Көктен алғашында сұраған дана туралы әңгіме бар. Бірақ оған зұлымдықты тасушыны емес, зұлымдықтың өзін айыптау керек екенін еске салғанда, ол істердің өздері жоғалсын деп дұға ете бастады. Және солай болды — адамдар өзгерді.

Бұл эпизод көрсетеді: кейде жәбір көрсетушінің құлауын емес, оны қиратушы ететін нәрсенің жоғалуын тілеген дұрысырақ. Бұл қиынырақ, өйткені өз ауыруыңның шегінен шығуды талап етеді. Бірақ бізді кемелдірек ететін дәл осы айырмашылық — адам мен оның ісі арасындағы.

Түптеп келгенде, «зұлымдық неге жазаланбады?» деген сұрақ әділдік туралы емес, біз жауаптан не алғымыз келетіні туралы. Егер біз моральдық тәртіптің қалпына келуін іздесек — ол бар және әрекет етеді. Ал егер біз эмоционалдық кек іздесек — бұл енді ақиқатты іздеу емес, өз жарамыздың жалғасы.

Сонда ең сергек кеңес мынадай: Құдай Тағалаға Өз жұмысын істеуге, ал өзіңе — өз жұмысыңды істеуге мүмкіндік беру. Әділдік — біздің басқару саламыз емес. Біздің салам — бізге азап бергендерге ұқсамау және олардың істеріне біздің реакцияларымыз бен шешімдерімізді қалыптастыруға жол бермеу.

Жаза — Құдайдың ісі. Қадір-қасиет — адамның ісі.