Өмүрүбүздү кандай өткөрүп жатканыбыз жөнүндө
Менимче, адамдын эң кызыктуу өзгөчөлүктөрүнүн бири — жашоосунда бир нерсе туура эмес болуп калганда гана анын жашоонун маңызы жөнүндө өзгөчө терең ойлоно башташы. Баары тынч болуп, жумушубуз, ден соолугубуз, жакын адамдарыбыз жана көнүмүш жашоо тартибибиз бар кезде биз өзүбүзгө терең суроолорду сейрек беребиз. Жөн гана жашап, күнүмдүк иштерибиз менен алектенип, көп нерсени кадимки көрүнүш катары кабыл алабыз. Бирок олуттуу көйгөй, көңүл калуу же ички кризис пайда болгондо, суроолор жаралат: бул эмне үчүн болуп жатат, мен эмнени туура эмес кылып жатам, жашоом деги кайда багыт алып баратат? Кээде дал ушул суроолор бизге жылдар бою байкабай келген нерселерди көрүүгө жардам берет.
Бирок адамдын жашоосу маңыздуу болушу үчүн сөзсүз азап чегиши керек деп айтпас элем. Анткени анда бакыт, тынчтык жана бакубат жашоо руханий өнүгүүгө кандайдыр бир жол менен тоскоол болот деп моюнга алууга туура келмек. Менимче, бул анчалык туура эмес. Көйгөйлөр адамды чындап эле ойлонууга түртүшү мүмкүн, бирок жашоонун маңызы көйгөйлөрдүн бар экенине гана көз каранды болбошу керек. Адам кыйынчылыктар аркылуу да, сүйүү, ыраазычылык, билим алуу, чыгармачылык жана башкаларга кам көрүү аркылуу да өсө алат. Негизги маселе — бизге берилген жашоону канчалык аң-сезимдүү өткөрүп жатканыбызда.
Жөөт салтында тикун олам деген түшүнүк бар — бул дүйнөнү оңдоо же жакшыртуу дегенди билдирет. Менимче, анда абдан маанилүү ой камтылган: адам бул дүйнөгө анын жакшылыктарынан пайдалануу үчүн гана эмес, андагы бир нерсени жакшы жакка өзгөртүү үчүн да келет. Бул сөзсүз түрдө улуу ачылыштарды жасоо же чоң иштерди аткаруу дегенди билдирбейт. Кээде дүйнөнү жакшыртуу эң жөнөкөй нерселерден башталат: өз ишиңди чынчыл аткаруу, балдарды тарбиялоо, муктаж адамдарга жардам берүү, оор учурда бирөөнү колдоо жана өзүмчүлдүгүңдү жеңүүнү үйрөнүү. Бүт дүйнөнү өзгөртүү ар кимдин колунан келе бербейт, бирок ар бир адам өзү жооптуу болгон дүйнөнүн бир бөлүгүн жакшы жакка өзгөртө алат.
Пиркей Авотто (2:16) раввин Тарфон мындай дейт: «Бул ишти аягына чыгаруу сенин милдетиң эмес, бирок андан баш тартууга да укугуң жок». Бул ой мага абдан жакын. Анткени биз бардык көйгөйлөрдү чечип, бардык суроолорго жооп таап, акыры эч нерсени оңдоонун зарылдыгы калбаган абалга жетүүнү каалагандыктан ички тынчтыгыбызды көп учурда жоготобуз. Бирок адамдын жашоосу башкача түзүлгөндөй. Биз дайыма үйрөнөбүз, айрым нерселерди кайра карап чыгабыз, ката кетиребиз, каталарыбызды оңдойбуз жана алдыбыздан жаңы милдеттер чыгат. Мунун эч кандай жаман жери жок. Балким, биздин милдетибиз бир күнү абсолюттук жеткилеңдикке жетүү эмес, туура багытта жылууну токтотпоо чыгар.
Ошол эле учурда, менимче, бизден чындап өзгөрүүнү талап кылган кыйынчылыктар менен өзүбүз көзөмөлдөй албаган жагдайларды айырмалай билүү абдан маанилүү. Кээде кайталанган көйгөйлөр биздин адаттарыбызды, туура эмес чечимдерибизди же көптөн бери кайра карап чыгууну талап кылган мамилелерибизди көрсөтөт. Бирок ар бир жагымсыз окуя сөзсүз түрдө жогорудан келген өзгөчө белги эмес. Биз жок жерден мыйзам ченемдүүлүк издеп, өзүбүзгө такыр көз каранды болбогон нерселер үчүн жоопкерчиликти мойнубузга алышыбыз мүмкүн. Ошондуктан руханий эмгек ишенимди гана эмес, өзүңө чынчыл болууну, акыл-эстүүлүктү жана өз мүмкүнчүлүктөрүңдүн чегин таанууга даяр болууну да талап кылат.
Ошондой эле жашоонун маңызын издөө жашоого болгон түгөнгүс нааразычылыкка айланбашы керек деп ойлойм. Анткени адам кезектеги көйгөйдү, кезектеги максатты же кезектеги сыноону издөөгө ушунчалык көнүп калышы мүмкүн, натыйжада азыркы учурга кубанууну таптакыр унутат. Ал эми Кохелет китебинде (3:13) адамдын ичип-жеп, өз эмгегинен жакшылык көрө алышы Кудайдын белеги экени айтылат. Демек, жашоонун жөнөкөй жакшылыктарынан ырахат алуу адамдын руханий максатына карама-каршы келбейт. Тескерисинче, колдо бар нерселерге ыраазы боло билүү жаңы жетишкендиктерге умтулуудан кем эмес маанилүү болушу мүмкүн.
Менимче, жашоонун маңызы дайыма азапты жеңүүдө да, андан кандай жол менен болсо да качууда да эмес, жашоонун өзүн татыктуу өткөрүүнү үйрөнүүдө. Кыйынчылыктар жаралганда — аларды жеңүүнүн жолдорун издөө, мүмкүнчүлүктөр пайда болгондо — аларды жакшылыкка пайдалануу, тынчтык келгенде — анын баркын билүү керек. Балким, жетилгендик адам көйгөйлөрдү жалаң гана тоскоолдук, ал эми бакубат жашоону жалаң гана сыйлык катары кабыл алууну токтоткондо башталат. Анткени экөө тең биздин руханий өсүшүбүздүн бир бөлүгү боло алат. Эң негизгиси — эмне үчүн жашап жатканыбызды, кандай адам болуп баратканыбызды жана башкалардын жашоосунда кандай из калтырарыбызды унутпоо.
