«Реакциядан қатысуға дейін»

Адам өмір дәл сол сәтте түсінікті әрі әділ болғанын қалайды. Жақсылық бірден жақсылық ретінде сезілсе, ал жамандық мүлдем болмаса деп. Ал олай болмағанда, ішінде наразылық туады: «Егер маған қазір жаман болса, бұл қалай жақсылыққа болуы мүмкін?»

Бірақ мұнда қабылдау қатесі бар. Біз өмірді қысқа кесінділермен бағалаймыз, ал ұзақ процестің ішінде өмір сүреміз. Біз бір күнге, бір жағдайға, бір жоғалтуға қарап, түпкілікті қорытынды шығаруға тырысамыз. Ал қорытынды шығаруға әлі ерте.

Еврей көзқарасында Моше бен Маймон айтатын қарапайым тірек бар: болып жатқанның бастауы біреу. Бұл шындықта екі бағыт — саған «қолдау» және саған «қарсы» деген жоқ екенін білдіреді. Бір ағын бар, бірақ сен оның сені қайда апара жатқанын әрдайым түсіне бермейсің.

Осыдан «жақсылыққа» деген сөздің «маған қазір жақсы» деген сезіммен неге сәйкес келуі міндетті емес екені сәл түсініктірек болады.

Адам көбінесе «жақсырақ» — бұл жайлы, тыныш және бәрі оңынан келетін кез деп ойлайды. Бірақ адал қарасақ, дәл осындай кезеңдер оның бойында ештеңені дерлік өзгертпейді. Ол сол күйінде қалады, тек ыңғайлы жағдайда.

Ал қозғалыс үйкеліс пайда болған жерде басталады. Бір нәрсе шықпай жатқан жерде. Үйреншікті нәрсе құлаған жерде. Өзіңді қайта жинауға тура келген жерде.

Бұл жаза да, жүйенің қатесі де емес. Бұл теориялық түрде бастан өткеру мүмкін емес өсудің бір бөлігі.

Бірақ маңызды сәт бар: азаптың өзі адамды жақсырақ етпейді. Ол жай ғана қысым жасайды. Ал одан әрі — адамның таңдауы: тұйықталу, ашулану, наразылыққа кету немесе сәл басқаша қарай, ойлай, әрекет ете бастау.

Міне, осы жерде бұл идеяның практикалығы пайда болады.

Сенімен ауыр бір нәрсе болғанда, «бұл маған не үшін» деген сұрақ әдетте ешқайда апармайды. Ол тек тұйық шеңберге айналдырады. Басқа сұрақ әлдеқайда пайдалырақ: «Қазір менен не талап етіледі?»

Жаһандық емес. Бүкіл өмірге емес.
Дәл қазір.

Кейде бұл — сынып қалмау.
Кейде — нашарлатпау.
Кейде — адам болып қалмау оңай болатын жағдайда жай ғана адам болып қалу.

Және сол сәтте сен процеске жай ғана жауап қатпай, оған қатыса бастайсың.

Біртіндеп адам оғаш бір нәрсені байқайды: сол оқиғалар оны не сындыра алады, не жинай алады. Айырмашылық оқиғалардың өзінде ғана емес, оның олардан қалай өтетінінде.

Сонда «жақсылыққа» дегеннің не екені түсініктірек болады. Бұл жағымды сценарийдің кепілі емес. Бұл тіпті күрделі нәрселерді де игілікке пайдалануға болатын бағыт — егер адам бұған қатысса.

Иудаизм көзді жұмып, «бәрі жақсы» деп айтуды ұсынбайды. Ол бастаумен байланысты жоғалтпауды және процестен шығып қалмауды ұсынады. Өйткені адам толығымен өкпеге немесе түңілуге кеткенде, ол өз жұмысының үлесін үзіп тастағандай болады.

Ал ол тіпті қиындықпен болса да, өмірмен сұхбатта қалғанда — бір нәрсе түзеле бастайды.

Әрдайым тез емес. Әрдайым ол күткендей емес. Бірақ тек сыртқы жағдай ғана емес — оның өзі өзгереді. Кейде дәл осы ең маңызды нәтиже болып шығады.

Тек кейін артына қарағанда адам көреді: тұйық болып көрінген нәрсе бұрылыс болған. Ол жағымды немесе оңай болғандықтан емес, одан шынымен бір нәрсе өсіп шыққандықтан.

Сонда бұл сөз бөтен сөз сияқты естілуден қалады. Ол адамның өзі бастан өткерген тәжірибеге айналады.