«Реакциядан катышууга чейин»

Адам жашоо так ошол учурда түшүнүктүү жана адилеттүү болушун каалайт. Жакшылык дароо жакшылык катары сезилсе, ал эми жамандык такыр болбосо деп. Ал эми андай болбогондо, ичинде нааразылык пайда болот: «Эгер мага азыр жаман болсо, бул кантип жакшылыкка болушу мүмкүн?»

Бирок бул жерде кабылдоонун катасы бар. Биз жашоону кыска кесиндилер менен баалайбыз, ал эми узак процесстин ичинде жашайбыз. Биз бир күнгө, бир кырдаалга, бир жоготууга карап, акыркы жыйынтык чыгарууга аракет кылабыз. Ал эми жыйынтык чыгарууга жөн гана эрте.

Еврей мамилесинде Моше бен Маймон айткан жөнөкөй таяныч бар: болуп жаткан нерселердин булагы бир. Бул чындыкта эки багыт — сага «тарап» жана сага «каршы» деген жок экенин билдирет. Бир агым бар, бирок сен ал сени кайда алып баратканын дайыма эле түшүнө бербейсиң.

Жана мындан «жакшылыкка» деген сөз «мага азыр жакшы» деген сезимге эмне үчүн дал келиши шарт эмес экени бир аз түшүнүктүүрөөк болот.

Адам көбүнчө «жакшыраак» — бул ыңгайлуу, тынч жана баары оңунан чыккан учур деп ойлойт. Бирок чынчыл карасак, так ушундай мезгилдер анда эч нерсени дээрлик өзгөртпөйт. Ал ошол бойдон калат, болгону ыңгайлуу шарттарда.

Ал эми кыймыл сүрүлүү пайда болгон жерден башталат. Бир нерсе чыкпай жаткан жерден. Адаттагы нерсе кулаган жерден. Өзүңдү кайра чогултууга туура келген жерден.

Бул жаза да, системанын катасы да эмес. Бул теориялык жактан башыңан өткөрүүгө мүмкүн болбогон өсүүнүн бир бөлүгү.

Бирок маанилүү учур бар: азаптын өзү адамды жакшыраак кылбайт. Ал жөн гана басым жаратат. Ал эми андан ары — адамдын тандоосу: туюкталуу, ачуулануу, дооматтарга кетүү же бир аз башкача карап, ойлонуп, аракет кыла баштоо.

Жана мына ушул жерде бул идеянын практикалуулугу пайда болот.

Сен менен оор бир нерсе болуп жатканда, «бул мага эмне үчүн» деген суроо адатта эч жакка алып барбайт. Ал болгону айландырып коёт. Башка суроо алда канча пайдалуураак: «Азыр менден эмне талап кылынат?»

Глобалдуу эмес. Бүт өмүргө эмес.
Так азыр.

Кээде бул — сынып калбоо.
Кээде — начарлатпоо.
Кээде — адам болбой калуу оңой болгон кырдаалда жөн гана адам бойдон калуу.

Жана ошол учурда сен процесске жөн гана реакция кылбай, ага катыша баштайсың.

Акырындык менен адам кызыктай нерсени байкайт: ошол эле окуялар аны же сындырышы, же чогултушу мүмкүн. Жана айырма окуялардын өзүндө гана эмес, анын алар аркылуу кантип өткөнүндө.

Ошондо «жакшылыкка» деген эмне экени түшүнүктүүрөөк болот. Бул жагымдуу сценарийдин кепилдиги эмес. Бул ал тургай татаал нерселерди да жакшылыкка колдонсо боло турган багыт — эгер адам буга катышса.

Иудаизм көздү жумуп, «баары жакшы» деп айтууну сунуш кылбайт. Ал булак менен байланышты жоготпоону жана процесстен чыгып калбоону сунуш кылат. Анткени адам толугу менен таарынычка же үмүтсүздүккө кеткенде, ал өзүнүн иш үлүшүн үзүп салгандай болот.

Ал эми ал кыйынчылык менен болсо да, жашоо менен диалогдо калганда — бир нерсе оңоло баштайт.

Дайыма эле тез эмес. Дайыма эле ал күткөндөй эмес. Бирок сырткы кырдаал гана эмес — анын өзү өзгөрөт. Жана кээде так ушул эң маанилүү натыйжа болуп чыгат.

Жана кийин гана, артка кылчайып караганда, адам көрөт: туюк болуп көрүнгөн нерсе бурулуш болгон. Ал жагымдуу же оңой болгондуктан эмес, андан чындап бир нерсе өсүп чыккандыктан.

Жана ошондо бул сөз бөтөн сөздөй угулбай калат. Ал адамдын өзү башынан өткөргөн тажрыйбага айланат.