Жағымпаздықсыз құрмет: қадір-қасиет пен шындық

Торада адамды құрметтеу оның іс-әрекеттерімен немесе сенімдерімен келісуді білдірмейді. Бұл әсіресе Мұса мен перғауынның тарихында айқын көрінеді. Мысыр билеушісінің қатыгездігіне және оған қарсы тұру қажеттілігіне қарамастан, Мұса онымен сөйлескенде құрмет көрсетуі тиіс болды. Раши Шмот кітабына жазған түсіндірмесінде тіпті алдағы жаза туралы ескертулердің өзі перғауынның жеке басын қорламайтындай түрде айтылғанына назар аударады. Адамға батыл қарсы тұруға болады, бірақ сол қарсылықты оның қадір-қасиетін қорлауға айналдыруға болмайды.

Бірақ құрмет пен жағымпаздықтың арасындағы шекара қайда? Кейде адам сыпайы болуға тырысып, өзі дұрыс емес деп санайтын нәрселермен келісе бастайды, шын мәнінде байқамайтын қасиеттерді мақтайды немесе шындықты айту қажет жерде үнсіз қалады. Алайда құрмет пен жағымпаздық ең алдымен шындыққа деген қатынасымен ерекшеленеді. Құрмет шындықты бұрмаламай, адамның қадір-қасиетін мойындайды. Ал жағымпаздық біреудің ықыласына ие болу үшін шындықты бұрмалайды. Біріншісі адал болып қалуға мүмкіндік береді, ал екіншісі қарым-қатынасты бірте-бірте жасандылыққа айналдырады.

«Өзіңді қалай сүйсең, жақыныңды да солай сүй» деген өсиет (Ваикра 19:18) осы айырмашылықты түсінуге көмектеседі. Біз өзгелер бізбен келіспеген кезде де өзімізге құрметпен қарағанын қалаймыз. Бірақ өзіне шыншыл адамға болмаған жетістіктерді телудің немесе оның әрбір пікірін қолдаудың қажеті жоқ. Шынайы құрмет адамды бар болмысымен, оның жақсы қасиеттерімен және кемшіліктерімен бірге қабылдауды білдіреді. Ол қорлауды да, жасанды түрде дәріптеуді де талап етпейді.

Бұл қағиданы қақтығыс кезінде сақтау әсіресе қиын. Бізге басқа адам қателесіп тұрса, онымен жұмсақ сөйлесу әлсіздіктің белгісі сияқты көрінеді. Бірақ дөрекілік шындықты сенімдірек етпейді, ал қорлау тек қателескен адамға бағытталғаны үшін әділетті болып кетпейді. Кейде өткір сөздер бізге шындықты қорғау үшін емес, өз ашуымызды басу үшін қажет болады. Сондай сәтте, тіпті дұрыс ұстанымды қорғап тұрсақ та, өзіміздің қате әрекет ету қаупіміз бар.

Пиркей Авотта (4:1) былай делінген: «Кім құрметке лайық? Өзгелерді құрметтейтін адам». Мұнда терең ой жатыр: біздің қадір-қасиетіміз тек өзгелердің бізге қалай қарайтынымен ғана емес, өзіміздің оларға қалай қарайтынымызбен де анықталады. Құрмет көрсету бізді келісуге, шегінуге немесе өз сенімдерімізден бас тартуға міндеттемейді. Ол тек пікір қайшылығы басқа адамды адамдық қадір-қасиетінен айырмайтынын есте сақтауды талап етеді.

Шынайы құрмет — адамды қорламай шындықты айта білу. Ал шынайы адалдық — шынайылықты қатыгездікке айналдырмай, жағымпаздықтан бас тарта білу.