Сенбінің иесі кім?

«Иса оларға: „Сенбі адам үшін жаратылған, адам сенбі үшін емес. Сондықтан Адам Ұлы сенбінің де иесі“, — деді».
(Марқа жазған Ізгі хабар 2:27–28)

Бір қарағанда, бұл сөйлем Исаның Шаббаттан өзінің жоғары екені туралы мәлімдемесі сияқты көрінеді. Көптеген теологтар мен түсіндірушілер оны былай оқиды: «Құдайдың Ұлы, Мәсіх, Сенбі туралы заңға да билік етеді, демек, оны өзгерте алады». Алайда, егер біз соңғы жолды контекстен жұлып алмай, бүкіл үзіндіні мұқият оқып, ойдың құрылымына үңілуге тырыссақ, мүлде басқа түсінік ашылуы мүмкін.

Шын мәнінде не айтылған?

Грамматикадан бастайық. Бұл сөйлемдегі негізгі сөз — «сондықтан». Ол қорытындының басында — логикалық өтпе ретінде тұр: жоғарыда айтылғаннан әрі қарай айтылған нәрсе туындайды. Грек мәтінінде де себеп-салдарлық байланысты атап көрсететін ὥστε («сонымен, сондықтан») жалғаулығы тұр. Яғни: сенбі адамға қызмет етеді, керісінше емес деген тұжырымнан Адам Ұлының сенбіге билігі туралы қорытынды жасалады.

Ал енді ойланайық: бірінші тұжырымда Иса кімді меңзеп тұр? Ол: «Сенбі адам үшін жаратылған», — дейді, — бұл жерде анық жалпы адамдар туралы айтылып тұр, өзі туралы емес. Яғни, Сенбі — адамның пайдасына арналған құрал, сыйлық, адам оның құлына айналуы үшін емес.

Сонда қорытындының логикасы да айтып тұр: Адам Ұлы = адам. Өйткені егер Сенбі адамға берілсе, керісінше емес — демек, адам Сенбіден жоғары тұр. Дәл сондықтан адам — Сенбінің иесі.

Ал «Адам Ұлы» деген тіркеспен не істеу керек?

Бізді бала кезден «Адам Ұлы» дегенді тек Мәсіхтің атағы ретінде түсінуге үйреткен. Және Ізгі хабарлардың белгілі бір контекстінде бұл шынымен солай. Бірақ тіл ешқашан бір мағыналы болмайды. Танахта (еврей Киелі кітабында) бен адам — «адам ұлы» тіркесі ондаған рет кездеседі. Және көбінесе — мүлде Машиахтың атағы ретінде емес, қарапайым адамның белгісі ретінде.

Мысалы, Құдай Езекиел пайғамбарға: «Адам баласы, айт…» (Езек. 7:2), — деп жүгінеді. Әйүп кітабында да адам туралы дәл солай айтылады (Әйүп 25:6). Бұл адамзаттың өкілін, өлетін пендені, Құдайлыққа қарама-қарсы нәрсені білдіретін тұрақты тіркес. Осы мағынада Иса «адам ұлы» дегенде жалпы адамды — Құдайдан шаббатты сыйлық ретінде алған абырой иесі ретінде меңзеуі мүмкін.

Сондай-ақ мынаны есте сақтау маңызды: Ізгі хабарлардың түпнұсқа грек мәтіні тек бас әріптермен жазылған. Онда бас әріп пен кіші әріптің айырмашылығы жоқ. Демек, «Ұлы» сөзін бас әріппен жазу шешімі — мәтін авторының емес, аудармашының таңдауы. Және бұл таңдау (саналы түрде немесе бейсаналы) біздің мағынаны қабылдауымызға әсер етуі мүмкін.

Неге бұл маңызды?

Көптеген ғасырлар бойы бұл мәтін Иса Шаббатты «жойды» немесе өзін Заңнан «жоғары» қойды деген идеяларды ақтау үшін пайдаланылды. Бірақ егер біз мұндай тәсілді қабылдасақ, мәтін логикалық байланысын жоғалтады: егер Шаббат адамға қызмет етсе, бұдан қалайша біреу ғана, тіпті ерекше болса да, «Сенбінің иесі» бола алады деген қорытынды шығады?

Керісінше: егер Иса тыңдаушыларына жүгініп, олар туралы айтып тұрғанын, тек өзі туралы ғана емес екенін түсінсек, бәрі қисынды бола бастайды. Ол Шаббат — кісен емес, жол екенін үйретеді. Ол құлдыққа салу үшін емес, адамға Құдайға жақындауда қызмет ету үшін жаратылған. Бұл «есікті ашатын», Иеге апаратын күн. Шаббат — адал қызметші сияқты, бізді Жаратушыға ертіп баратын жол көрсетуші сияқты.

Бұл адам Шаббаттан жоғары дегенді білдіре ме?

Белгілі бір мағынада — иә. Бірақ сенбі күнін елемеу немесе онымен не қаласаң соны істеу мағынасында емес. Шаббат — адамның емес, Құдайдың қызметшісі. Бірақ дәл адам Құдаймен кездесуге шақырылғандықтан, бұл қызметші кез келген біреуге емес, дәл адамға қызмет етеді.

Бұл өте нәзік сәт. Адам Шаббаттан жоғары емес, ол шаббатқа бағынудан жоғары. Шаббат — қожайын емес, жол. Бірақ адам да «иесі» емес, шақырылған қонақ. Иса еске салады: шаббаттың мәні — формальдылықта емес, адамның Құдаймен тірі байланысында.

Егер Исаның сөздерін осы тұрғыда түсінсек, анық болады: Ол Шаббатты жоймайды және оны кемсітпейді, керісінше оған шынайы мәнін қайтарады. Шаббат — тыйымдар жүйесі емес, кездесудің, тыныштықтың, рухани тереңдіктің ерекше уақыты. Ол адамға қызмет етеді, өйткені адам Құдаймен кездесуге шақырылған.

Бірақ мынаны есте сақтау маңызды: егер сен Сенбінің иесі болсаң, нағыз қожайын сияқты әрекет ет — жауапкершілікпен, құрметпен, сәттің қасиеттілігін түсініп. Шаббатты Құдайдан алыстау үшін емес, Оған жақындау үшін пайдалан.