Ишембинин ээси ким?

«Иса аларга: „Ишемби адам үчүн жаратылган, адам ишемби үчүн эмес. Ошондуктан Адам Уулу ишембинин да ээси“, — деди».
(Марк жазган Жакшы Кабар 2:27–28)

Бир караганда, бул сүйлөм Исанын Шаббаттан өзүнүн жогору экени жөнүндөгү ырастоосу сыяктуу көрүнөт. Көптөгөн теологдор жана түшүндүрүүчүлөр аны мындай окушат: «Кудайдын Уулу, Машаяк, Ишемби жөнүндөгү мыйзамга да ээлик кылат, демек, аны өзгөртө алат». Бирок эгер биз акыркы сапты контексттен жулуп албай, бүт үзүндүнү кунт коюп окуп, ойдун түзүлүшүнө үңүлүүгө аракет кылсак — таптакыр башка түшүнүк ачылышы мүмкүн.

Чындыгында эмне айтылган?

Грамматикадан баштайлы. Бул сүйлөмдөгү негизги сөз — «ошондуктан». Ал жыйынтыктын башында — логикалык өтүү катары турат: жогоруда айтылгандан андан ары айтылган нерсе келип чыгат. Грек текстинде да себеп-натыйжалык байланышты баса белгилеген ὥστε («ошентип, ошондуктан») байламтасы турат. Башкача айтканда: ишемби адамга кызмат кылат, тескерисинче эмес деген ырастоодон Адам Уулунун ишембиге бийлиги жөнүндө жыйынтык чыгарылат.

Эми ойлонуп көрөлү: биринчи ырастоодо Иса кимди айтып жатат? Ал: «Ишемби адам үчүн жаратылган», — дейт, — бул жерде ачык эле жалпы адамдар жөнүндө сөз болуп жатат, өзү жөнүндө эмес. Башкача айтканда, Ишемби — адамдын пайдасы үчүн арналган курал, белек, адам анын кулу болуп калышы үчүн эмес.

Анда жыйынтыктын логикасы да айтып турат: Адам Уулу = адам. Анткени эгер Ишемби адамга берилсе, тескерисинче эмес — демек, адам Ишембиден жогору турат. Дал ошондуктан адам — Ишембинин ээси.

Ал эми «Адам Уулу» деген сөз айкашы менен эмне кылабыз?

Бизди бала кезден «Адам Уулу» дегенди Машаяктын наамы катары гана түшүнүүгө үйрөтүшкөн. Жана Жакшы Кабарлардын белгилүү бир контекстинде бул чындап эле ошондой. Бирок тил эч качан бир маанилүү болбойт. Танахта (еврей Ыйык Китебинде) бен адам — «адам уулу» деген сөз айкашы ондогон жолу кездешет. Жана көбүнчө — такыр эле Машиахтын наамы катары эмес, жөнөкөй адамдын белгиси катары.

Мисалы, Кудай Жезекиел пайгамбарга: «Адам уулу, айт…» (Жез. 7:2), — деп кайрылат. Аюб китебинде да адам жөнүндө так ошондой айтылат (Аюб 25:6). Бул адамзаттын өкүлүн, өлүүчү пендени, Кудайлыкка карама-каршы нерсени билдирген туруктуу сөз айкашы. Ушул мааниде Иса «адам уулу» дегенде жалпы эле адамды — Кудайдан шаббатты белек катары алган ар-намыстын ээси катары айтышы мүмкүн.

Ошондой эле муну эстен чыгарбоо маанилүү: Жакшы Кабарлардын түп нуска грек тексти баш тамгалар менен гана жазылган. Анда баш тамга менен кичине тамганын айырмасы жок. Демек, «Уулу» сөзүн баш тамга менен жазуу чечими — тексттин авторунун эмес, котормочунун тандоосу. Жана бул тандоо (аң-сезимдүү же аң-сезимсиз) биздин маанини кабыл алуубузга таасир этиши мүмкүн.

Эмне үчүн бул маанилүү?

Көп кылымдар бою бул текст Иса Шаббатты «жокко чыгарган» же өзүн Мыйзамдан «жогору» койгон деген идеяларды актоо үчүн колдонулган. Бирок эгер биз мындай мамилени кабыл алсак, текст логикалык байланышын жоготот: эгер Шаббат адамга кызмат кылса, мындан кантип бир гана бирөө, атүгүл өзгөчө болсо да, «Ишембинин ээси» боло алат деген жыйынтык чыгат?

Тескерисинче: эгер Иса угуучуларына кайрылып, алар жөнүндө сүйлөп жатканын, өзү жөнүндө гана эмес экенин түшүнсөк, баары логикалуу болуп калат. Ал Шаббат — кишен эмес, жол экенин үйрөтөт. Ал кул кылуу үчүн эмес, адамга Кудайга жакындоодо кызмат кылуу үчүн жаратылган. Бул «эшикти ачкан», Ээге алып барган күн. Шаббат — ишенимдүү кызматчы сыяктуу, бизди Жаратуучуга коштоп барган жол көрсөтүүчү сыяктуу.

Бул адам Шаббаттан жогору дегенди билдиреби?

Белгилүү бир мааниде — ооба. Бирок ишемби күнүн көз жаздымда калтыруу же аны менен каалаганыңды кылуу мааниде эмес. Шаббат — адамдын эмес, Кудайдын кызматчысы. Бирок дал адам Кудай менен жолугушууга чакырылгандыктан, бул кызматчы ар кимге эмес, дал адамга кызмат кылат.

Бул абдан назик учур. Адам Шаббаттан жогору эмес, ал шаббатка баш ийүүдөн жогору. Шаббат — кожоюн эмес, жол. Бирок адам да «ээси» эмес, чакырылган конок. Иса эскертет: шаббаттын мааниси — формалдуулукта эмес, адамдын Кудай менен тирүү байланышында.

Эгер Исанын сөздөрүн ушул жагынан түшүнсөк, ачык болуп калат: Ал Шаббатты жокко чыгарбайт жана аны кемсинтпейт, тескерисинче ага чыныгы маңызын кайтарат. Шаббат — тыюулардын системасы эмес, жолугушуунун, тынчтыктын, руханий тереңдиктин өзгөчө убактысы. Ал адамга кызмат кылат, анткени адам Кудай менен жолугушууга чакырылган.

Бирок муну эстен чыгарбоо маанилүү: эгер сен Ишембинин ээси болсоң, чыныгы кожоюндай мамиле кыл — жоопкерчилик менен, урмат менен, учурдун ыйыктыгын түшүнүп. Шаббатты Кудайдан алыстоо үчүн эмес, Ага жакындоо үчүн колдон.