Кудайга таянуу деген эмнени билдирет?
Ыймандуу адам туш болгон эң оор нерселердин бири — жашоо күтүүсүз болуп калган учурда да Кудайга болгон ишенимин сактап калуу. Баары тынч болуп, жумушубуз, үйүбүз, ден соолугубуз, жакын адамдарыбыз жана эртеңки күнгө болгон ишенимибиз бар кезде ыйман жана Кудайга таянуу жөнүндө сүйлөө салыштырмалуу оңой. Бирок адам көнүп калган таянычынан ажырап, коркунучка кабылганда, ооруга, согушка же оор турмуштук жагдайларга туш болгондо, Кудайдын камкордугу жөнүндөгү тааныш сөздөр таптакыр башкача кабыл алына баштайт. Анткени эч нерсе коркунуч туудурбаган кезде Жаратканга ишенүү жөнүндө ой жүгүртүү бир башка, ал эми эртең эмне болорун билбей туруп ошол ишенимди сактоого аракет кылуу таптакыр башка.
Тоораттын Дварим китебинде (32:4): «Ал — бекем Аска, Анын иши жеткилең, анткени Анын бардык жолдору адилеттүү», — деп айтылат. Бул — еврей салтындагы Кудайды түшүнүүнүн эң маанилүү принциптеринин бири. Бирок менимче, Кудайдын адилеттүүлүгүнө ишенүү менен ошол адилеттүүлүктү түшүндүрүп бере алуу жөндөмүбүздү айырмалашыбыз керек. Биз айрым окуялар эмне үчүн болуп жатканын, айрыкча күнөөсүз адамдар азап чеккенде, дайыма эле түшүнө бербейбиз. Белгилүү бир адамдын башына эмне үчүн дал ушундай сыноо түшкөнүн билебиз деп айтуу туура эмес болмок. Кудайдын адилеттүүлүгүнө ишенүү бизди Анын ой-ниеттерин толук билген адамдарга айландырбайт жана башкалардын азап-кайгысын түшүндүрүүгө укук бербейт.
Талмудда рабби Акива: «Мээримдүү Жараткан эмне кылса да, баары жакшылык үчүн», — деп айткандыгы баяндалат (Брахот 60б). Ал эми Нахум Иш Гамзу: «Бул да жакшылык үчүн», — деп кайталап жүргөн (Таанит 21а). Менимче, бул сөздөрдү туура эмес түшүнүп алуу абдан оңой. Анткени алар оору, жоготуу же трагедия өзүнөн өзү жакшы нерсе дегенди билдирбейт. Айрыкча жакындарын жоготкон адамга өзүнүн сыноосуна кубанышы керек деп айтууга болбойт. Бул жерде болуп жаткан окуяларды дүйнөнүн маанисиздигинин акыркы далили катары кабыл албоого жардам берген Кудайга болгон ички ишеним жөнүндө сөз болуп жатат. Биздин түшүнүгүбүздөн тышкары Кудайдын белгилүү бир ой-ниети бар экенине ишенип, ошол эле учурда чын жүрөктөн кайгырып, коркуп жана болуп жаткан нерселерди түшүнбөй турууга болот. Булардын бири экинчисин жокко чыгарбайт.
Еврей салтында битахон деген түшүнүк бар. Ал — Кудайга таянуу, Ага ишеним артуу. Менин оюмча, бул жерде Кудай бизди куткара аларына ишенүү менен Ал сөзсүз түрдө биз күткөндөй куткарат деп ойлонуунун ортосунда маанилүү айырма бар. Талмудда (Брахот 10а) адамдын кекиртегине курч кылыч такап турушса да, ал Кудайдын ырайымынан үмүт үзбөшү керектиги айтылат. Бирок үмүт белгилүү бир натыйжанын кепилдиги эмес. Анткени адил адамдар да трагедияларды, ооруларды жана жоготууларды башынан өткөрөрүн билебиз. Ошондуктан мен адамдын ыйманынын күчүн анын каалоосу аткарылганына же аткарылбаганына карап өлчөбөйт элем. Менимче, Кудайга таянуу баары сөзсүз биздин планыбыз боюнча болот деген ишеним эмес, натыйжасы кандай болорун билбесек да, Ага кайрылууну уланта алуу.
Ошондой эле ыйман жогорудан жардам келерин жөн гана күтүп отурууга айланбашы керек деп ойлойм. Эгер адамга коркунуч туулса, ал коопсуз жер издеши керек. Эгер ооруп калса, дарыгерге кайрылышы зарыл. Эгер жашоого каражатсыз калса, жардам, жумуш жана колдоо издеши керек. Мунун баары Кудайга таянууга каршы келбейт. Тескерисинче, адамдын өз аракеттери да анын жоопкерчилигинин бир бөлүгү. Кудайга ишенүү өз алдынча аракет кылуудан баш тартуу дегенди билдирбейт. Кээде дубаларыбызга жооп жардамга келген адамдар, мурда байкабаган мүмкүнчүлүктөр же кийинки кадамды жасоо үчүн өзүбүздөн тапкан күч аркылуу келет.
Брахот трактатында (32б) даанышмандар адам дубасына жооп албаса да, дуба кылууну улантышы керектигин айтышат. Менимче, бул руханий жашоонун эң терең жактарынын бири. Анткени дуба Кудайды биздин каалообузду аткарууга мажбурлоонун жолу эмес. Бул, биринчи кезекте, адам менен Жараткандын ортосундагы мамиле. Кээде биз Ага ыраазычылык билдирүү үчүн, кээде өтүнүч менен, ал эми кээде жөн гана коркуп, кыйналып, ички сезимдерибизди бөлүшө турган башка эч кимибиз болбогондуктан кайрылабыз. Жагдай дароо өзгөрбөсө да, Кудай менен сүйлөшүү мүмкүнчүлүгүнүн өзү адамга үмүтсүздүк менен жалгыз калбоого жардам бере алат.
Ошол эле учурда ар бир сыноо адамга сөзсүз түрдө руханий жактан өсүшү үчүн жиберилет деген пикирге өтө этият мамиле кылат элем. Ооба, кыйынчылыктар кээде бизди чындап өзгөртөт, баалуулуктарыбызды кайра карап чыгууга жардам берет, маанилүү чечимдерге алып келет жана өзүбүз мурда билбеген сапаттарыбызды ачат. Бирок ар бир азап адамды күчтүү кыла бербейт. Кээде ал адамды алсыратат, ден соолугуна зыян келтирет, күчүн түгөтөт жана руханий түшүндүрмөлөрдөн мурда жардамды талап кылат. Ошондуктан жаныбызда кыйынчылыкка туш болгон адам болсо, ага Кудай эмнени үйрөткүсү келип жатканын түшүндүргөндөн көрө, алгач колдоо көрсөтүү алда канча маанилүү.
Менимче, чыныгы ыйман адамдын коркпой, күмөн санабай же азап чекпей калышынан эмес, ошол сезимдердин арасында да үмүтүн, адамгерчилигин жана аракет кылуу жөндөмүн жоготпоого умтулуусунан көрүнөт. Биз туш болгон жагдайларды дайыма эле өзгөртө албайбыз жана алардын эмне үчүн дал ушундай болуп калганын ар дайым түшүнө бербейбиз. Бирок жакындарыбызга кам көрүүнү, башкаларга жардам берүүнү, чечим кабыл алууну жана Кудайга өтүнүч менен кайрылууну уланта алабыз.
Балким, оор мезгилдердеги эң чын жүрөктөн чыккан дубалардын бири абдан жөнөкөй угулат: башымдан өтүп жаткан нерселерден өтүүгө жардам бер, өзгөртө ала турган нерселеримди менин колумдан келбеген нерселерден айырмалай турган акылмандык бер, жүрөгүмдү үмүтсүздүктөн сакта жана айланамда канчалык көп кайгы болсо да, жакшылыкты көрө билүү жөндөмүмдү жоготууга жол бербе. Анткени кээде адамга эртең баары сөзсүз жакшы болот деген ишеним эмес, бүгүнкү күндү татыктуу өткөрүүгө жетиштүү күч керек.
