«Азғыруға кім апарады: Құдай ма, әлде ібіліс пе?»

Жақында жаңалықтар таспасын сенсация шарлап кетті: Рим Папасы Франциск «Әкеміз» дұғасының мәтінін өзгертті. Ол «бізді азғыруға апарма» деген сөздерді жұмсағырақ: «бізді азғырудың билігіне қалдырма» деген сөздермен ауыстыруды ұсынды. Сірә, кішкентай түзету, бар болғаны екі сөз. Бірақ мәселе сөздерде емес, мағынада ғой. Папа, шын мәнінде, ескі тұжырымды Құдайды азғырушы сияқты етіп көрсетеді деп айыптады — Жаратушы адамды күнә тұзағына алдап апарып, содан кейін қол қусырып, оның құлауын бақылап тұрғандай.

Франциск өз ұстанымын қарапайым түсіндірді: Құдай — Әке, ал Әке балаларын бәлеге итермейді, соққыға тоспайды. Оның сөзінше, адамды Құдай емес, ібіліс азғырады. Құдайдың міндеті — ұстап қалу, қолдау, тұруға көмектесу. Бәрі жақсы болар еді, бірақ мәселе мынада: Тәурат тұрғысынан, еврейлік, Киелі кітаптық, ежелгі көзқарас бойынша бұлай ойлауға болмайды.

Мәселе мынада: Тәурат ешқандай тәуелсіз күштерді мойындамайды. Құдайды айналып өтіп немесе Оған қарсы әрекет ететін мүйізді, құйрықты дербес ібіліс жоқ және болуы мүмкін емес. Бұл әлемдегі бәрі — әр сәт, жанның әр қозғалысы, әр ой — Құдайдың ниетінің нәтижесі. Тәуратта йецер һа-ра, яғни «жаман бастама» деген ұғым бар, бірақ бұл сыртқы күш емес, адамның өзінің туындысы, оның ішкі әлемі, ойлары, құмарлықтары мен қорқыныштары. Бұл біздің ішімізде туатын нәрсе: зұлым рух сыбырламайды, бізді әр түрлі таңдауға өзіміздің қасиеттеріміз, тәрбиеміз, ауыртпалығымыз, тәжірибеміз итермелейді.

Тағы Сатан бар. Бірақ ол да христиан суреттеріндегі қызыл терілі, үш тісті айыр ұстаған шайтан емес. Сатан — бұзушы күштің, сынақ механизмінің бір түрлі бейнесі. Ол желді стихия сияқты: Құдай оған жол береді, адам желге қарсы жүре отырып өсе алуы, рухын шыңдауы, таңдау еркіндігін жетілдіруі үшін. Сатан — Құдайдың жауы емес. Ол — Оның қызметшісі. Ниеттің бір бөлігі.

Міне, осы жерде біз ең маңыздысына келеміз. Папа айтады: Құдай азғыруға апармайды. Ал Тәурат айтады: апарады. Иә, апарады — бірақ біз құлау үшін емес. Біз тұру үшін. Өсу үшін. Өзіміз өзіміз болу үшін.

Мұнда «азғыру» (нисайон) сөзін көпшілік дұрыс қабылдамайтынын түсіну маңызды. Ол күнәға «алдап апару» реңкін емес, керісінше «сынақ», «шақыру» мағынасын береді. Тұзақ емес, мүмкіндік. Спортшыға арналған жаттығу сияқты: қиын, ауыр, тастап кеткің келеді — бірақ бұлшықеттер тек осылай ғана шыңдалады. Сынақсыз өсу жоқ. Кемелдік жоқ. Еркіндік жоқ.

Ал Құдай, нағыз Әке ретінде, адамға осындай сынақтар береді. Дәл сүйгендіктен. Және осы сынақтарда Ол бізді бәлемен жалғыз қалдырмайды — күш береді. Бірақ тек біз өзіміз күрескіміз келсе ғана. Дұрысын таңдағымыз келсе. Қадам жасасақ — сонда көмек те келеді. Төтеп беретін күш алдын ала емес, біздің таңдауымызға жауап ретінде беріледі.

Сондықтан «бізді азғыруға апарма» дұғасы бізді мүлде сынамауы туралы емес. Бұл — сынақтың күшімізден асып кетпеуін сұрау. Бізге сындыратын жүк емес, тісімізді қысып көтере алатын жүк берілуін сұрау. Өйткені нағыз сынақ — қақпан емес, ту. «Нисайон» сөзі «нес» — «ту» сөзімен байланысты. Сынақ адамды көтереді, оны биік, берік, күшті етеді. Ал біз одан өткенде — көтерілеміз. Өзіміз. Зұлым және ізгі күштердің қолындағы дәрменсіз қуыршақтар ретінде емес, таңдай алатын және жеңе алатын жандар ретінде.

Құдай біздің құлауымызға немқұрайлы қарамайды. Ол біздің қалай өсетінімізге қарайды. Және бізге сынақтарды немқұрайлылықтан емес, сүйіспеншіліктен береді. Шәкіртінің алдына күрделі тапсырмалар қоятын жаттықтырушы сияқты, өйткені ол біледі: сен көбірек істей аласың. Ал біз дұға еткенде, мойындаймыз: күшіміз өзімізден емес, оны Ол береді. Онсыз төтеп бере алмайтынымызды мойындаймыз. Және дәл осы арқылы Оған жақындаймыз.

Сондықтан мәселе Құдайдың азғыруға апаратыны не апармайтыны туралы емес. Мәселе азғырудың артында не тұрғаны туралы — құлау ма, әлде өсу ме? Жауабы — өсу. Сынақтар — жоғары қарай апаратын баспалдақ. Тек сенің қадам жасауға күшің жете ме?

Ал көтерілгенде, артыңа қарауды ұмытпа — және саған осы баспалдақты берген Оған алғыс айт.