Өзіңнен қашудың қажеті қалмаған кезде

Жалғыздық әрдайым жаныңда ешкім болмаған сәттен басталмайды. Кейде адам көптің арасында өмір сүреді, сөйлеседі, күледі, хабарламалар алады, достарымен кездеседі, бірақ соған қарамастан ішінен біртүрлі бос кеңістікті сезінеді. Өйткені өзгелердің қасыңда болуы әлі де жақындықты білдірмейді, ал айналадағы шу ішкі тыныштықты әрдайым баса алмайды. Біз жалғыз қалудан қатты қорқуымыз мүмкін. Бірақ бұл басқа адамға соншалық мұқтаж болғанымыздан емес, өзімізбен оңаша қалғанда көптен бері қашып жүрген нәрсенің үні тым анық естілетіндіктен болуы мүмкін.

Бәлкім, кейде қарым-қатынасты махаббаттан іздемейтініміз де сондықтан шығар. Бізге адам керек сияқты көрінеді, ал шын мәнінде өз уайымымыздан көңілімізді басқаға аударатын, өзімізді маңызды сезіндіретін, бос уақытымызды толтыратын, біреуге қажет екенімізге және бізді де сүюге болатынына сендіретін жан керек болады. Басқа адам байқатпай ішкі бос кеңістігіміздің еміне айналады. Сол ем әсер етіп тұрған кезде біз мұны бақыт деп атаймыз. Бірақ бірте-бірте тәуелділік пайда болады: енді адамның жай ғана жанымызда болуы жеткіліксіз. Ол біздің маңызды екенімізді үнемі растауы керек. Бізге керек болғандай жауап беруі керек. Қажетті мөлшерде көңіл бөлуі керек. Көңілсіздіктен құтқаруы керек. Сөйтіп, махаббат бір адамның екінші адамның ішкі әлемін ұстап тұру міндетіне айнала бастайды.

Бірақ ешбір адам бізді өзімізден үнемі құтқара алмайды. Ішімізде сырттан толтыруды талап ететін орын болса, қаншама махаббатқа бөленсек те, оны жеткіліксіз сезінуіміз мүмкін.

Мишлейде, яғни Нақыл сөздер кітабында: «Жомарт жан қанағат табады, өзгелердің шөлін қандырғанның өз шөлі де қанады», — делінген (11:25). Бұл сөздер үйреншікті ойлауымызды таңғаларлықтай өзгертеді. Біз: алдымен менің жанымды толтырсын, сонда беретін нәрсем болады деп ойлаймыз. Алдымен мені сүйсін — сонда мен де сүйе аламын. Алдымен біреу мені бақытты етсін — сонда бақытыммен бөлісемін. Бірақ жанның кері бағытта да қозғала алатыны байқалады: адам бере бастайды да, өз бойынан бұрын байқамаған нәрсені табады.

Ішкі тұтастық бізге ешкім керек емес дегенді білдірмейді. Бұл еркіндік емес, жалғыздықтың басқа түрі болар еді. Адамға адам керек. Бізге махаббат, достық, жанасу, әңгіме, оралуымызды біреудің күтіп отырғанын сезіну қажет. Бірақ «сенсіз мен жоқ сияқты болғандықтан, сен маған керексің» деу мен «бойымдағы бар нәрсені сенімен бөліскім келгендіктен, сен маған керексің» деудің арасында үлкен айырмашылық бар.

Бірінші жағдайда біз жармасамыз. Екінші жағдайда — ашыламыз.

Бәлкім, жанның есеюі адам өз ішіндегі барлық сұрақтың жауабын басқа біреуден іздеуді біртіндеп тоқтатқанда басталатын шығар. Ол тыныштықта қалуды және одан қорықпауды үйренеді. Өз құндылығын өзіне бөлінген көңілдің мөлшерімен өлшеуді қояды. Жалғыз өткізген әр кешті өзінде бір нәрсе дұрыс емес екенінің дәлелі деп қабылдамайды. Ол өзін көрерменсіз тани бастайды.

Сол кезде қызық бір өзгеріс болады: жалғыз болуды үйренген адам шынайы жақындыққа әлдеқайда қабілетті бола түседі. Өйткені енді ол басқа адамға құр қол келмейді. Оған сүйіспеншіліктің дәлелін үнемі талап ету қажет емес. Ол өзін тыңдағанын күтумен ғана шектелмей, өзі де тыңдай алады. Басқаға кеңістік беріп, оны өзін қабылдамау деп түсінбейді. Махаббатты жоғалтып алу қорқынышына айналдырмай сүйе алады.

Мүмкін, ішкі тұтастық өзіңе өзің жеткілікті болатын күй емес шығар. Бізге ешқашан тек өзіміз ғана жеткілікті болмаймыз. Бұл — басқа адам біз бетпе-бет келуге қорқатын бос кеңістікті өз болмысымен толтыруға енді міндетті болмайтын күй.

Сонда махаббаттың мәні өзгереді. Біз енді адамға: «Өмірімді толтыр, өйткені сенсіз ол бос», — демейміз. Мүлде басқа сөз айта аламыз: «Менің өз өмірім бар. Және мен оны сенімен бөліскім келеді».

Бәлкім, дәл осы сәтте жалғыздықтан қашу аяқталып, шынайы жақындық басталатын шығар.