Басып салуу эмес, башкарууну үйрөнүү
Александр Македонский тууралуу белгилүү бир окуя бар. Ал али жаш кезинде Буцефал аттуу жапайы атты эч ким үйрөтө алган эмес. Ат ушунчалык асаа болгондуктан, атүгүл тажрыйбалуу чабандестер да аны багындыра алышкан эмес. Бирок Александр аны жоошутууга жетишкен. Муну көргөн атасы, падыша Филипп: «Уулум, өзүңдүн күчүңө ылайык падышалык изде, анткени Македония сен үчүн өтө эле кичине», — деген экен. Бул окуяда адамдын табияты жөнүндөгү еврей түшүнүгү менен терең үндөшкөн кызыктуу ой бар. Иудаизмде күчтүү каалоолор, кумарлар жана ички карама-каршылыктар сөзсүз түрдө адамдын руханий бузулгандыгынын белгиси катары каралбайт. Кээде тескерисинче болот. Адамдын ичиндеги айрым умтулуулар канчалык күчтүү болсо, аларды туура башкарууну үйрөнсө, анын мүмкүнчүлүктөрү да ошончолук чоң болушу мүмкүн. Еврей салтында йецер а-ра — жамандыкка болгон ыктоо жөнүндө айтылат. Бирок муну жөн гана жок кылуу керек болгон жамандык катары түшүнбөө маанилүү. Бул ошондой эле адамдын каалоолорунун күчтүү энергиясы: ээ болууга, ийгиликке жетүүгө, ырахат алууга, таанылууга жана айланадагы дүйнөгө таасир этүүгө умтулуу. Мындай күч болбосо, адам аракет кылуу, жаратуу, куруу жана өнүгүү жөндөмүнүн бир топ бөлүгүн жоготмок.
Маселе адам өз каалоолорун башкарбай, тескерисинче, каалоолору адамды башкара баштаганда жаралат. Ошондуктан иудаизмдеги руханий эмгектин максаты кумарсыз жана сезимсиз жандыкка айлануу эмес. Анын максаты — бул күчтөрдү туура багытка бурууну үйрөнүү. Мишлей китебинде: «Сабырдуу адам күчтүүдөн артык, ал эми өзүн башкара алган адам шаарды басып алган адамдан артык» (Мишлей 16:32), — деп айтылат. Көңүл буруңуз: бул жерде акылмандык ички күрөштүн жоктугу менен эмес, адамдын өзүн башкара билүү жөндөмү менен өлчөнөт. Адам зор энергияга, күчтүү мүнөзгө жана чоң каалоолорго ээ болушу мүмкүн, бирок чыныгы күч анын ушулардын баарын башкара алганынан көрүнөт. Албетте, күчтүү азгырыктар өзүнөн өзү эле адамдын өзгөчө руханий күчкө ээ экенин далилдебейт. Бирок алар адам дайыма жеңилип калууга өкүм кылынганын да билдирбейт. Еврей салтында адам өз табиятынын алсыз туткуну катары каралбайт. Анын тандоо эркиндиги, акыл-эси, йецер а-тов — жакшылыкка болгон ыктоосу жана Жараткан Кудайдан жардам суроо мүмкүнчүлүгү бар.
Мына ушул жерде Александрдын окуясы жакшы мисал болуп берет. Жапайы аттан коркууга болот, анын күчүн басып салууга аракет кылууга болот же аны башкарууну үйрөнүүгө болот. Ошондо мурда кооптуу көрүнгөн энергиянын өзү алдыга жылуунун булагына айланат. Адамда да ушундай. Анын милдети сөзсүз түрдө ичиндеги бардык күчтүү жана баш ийбеген сапаттардан арылуу эмес. Кээде бул күчтөрдү сабырдуулукка, жаратуучулукка, сүйүүгө, жоопкерчиликке жана Жараткан Кудайга кызмат кылууга багыттоону үйрөнүү керек. Ошондуктан адам өзүнөн күчтүү кумарларды же татаал мүнөздү байкаганда, руханий жактан өзүндө бир нерсе туура эмес экен деп дароо жыйынтык чыгарбоого тийиш. Андан да маанилүүсү — бул энергия кайда багытталганын жана аны ким башкарып жатканын түшүнүү. Анткени бир эле ички от адамдын жашоосун талкалап да салышы мүмкүн, же аны чоң жетишкендиктерге жеткирген күчкө да айланышы мүмкүн. Айырма оттун өзүнүн күчүндө эмес, адам аны туура пайдаланууну үйрөнгөн-үйрөнбөгөнүндө.
