Міне, бір сұрақ қойылды: клипа дегеніміз не? Нақтырақ айтқанда, клипот дегеніміз не? Сұрақ қызық, өйткені бұл ұғымдардың артында каббаланың маңызды идеяларының бірі жатыр. Ол рухани әлемдердің құрылымын ғана емес, Құдайдың қатысуы біздің материалдық әлемімізде қалай көрінетінін де түсінуге көмектеседі.
Сөздің өзінен бастайық. Клипа (קְלִיפָּה) иврит тілінен аударғанда «қабық» немесе «қауашақ» дегенді білдіреді, ал клипот (קְלִיפּוֹת) — оның көпше түрі. Каббалистік дәстүрде Құдайдың нұрын жасыратын күштер немесе күйлер осылай аталады. Бірақ мұнда маңызды бір нақтылау қажет. Клипотты тек Құдайға қарсы өз бетінше күрес жүргізетін қандай да бір зұлым күштер ретінде елестету тым қарапайым болар еді. Әлемнің құрылысын еврейлік түсінуде бір-біріне тең дәрежеде қарсы тұратын екі тәуелсіз бастау — жақсылық пен жамандық жоқ. Барлық бар нәрсе Құдайдың арқасында өмір сүру мүмкіндігін алады. Сондықтан Құдайдың нұрын жасыратын нәрсенің өзі де Оның билігінен тыс емес.
Әбден заңды сұрақ туындайды: егер Құдай адамға Өзін ашқысы келсе, неге бірдеңені жасыру керек? Неге Құдайдың қатысуы әркімге айқын болатын әлемді жаратуға болмайды?
Мәселе мынада: жасырыну әрқашан теріс нәрсе бола бермейді. Кейде ол ішіндегі нәрсені сақтау үшін қажет. Оның үстіне, дәл белгілі бір дәрежедегі жасырынудың арқасында жаратылған әлемнің дербес өмір сүруі мүмкін болады. Егер Құдайдың нұры дербес қабылдауға ешқандай орын қалдырмай, бүкіл толықтығымен ашылса, адамның таңдау жасау, рухани ізденіс және Құдайға біртіндеп жақындау мүмкіндігінің өзі жойылар еді.
Бұл идеяны түсіну үшін каббалистік дәстүр өте қарапайым әрі көрнекі бейнені — грек жаңғағын пайдаланады.
Грек жаңғағын дүкенде көріп жүргеніміздей емес, ағашта өсіп тұрғандай елестетіп көріңіз. Жеуге жарамды ядроға жету үшін бізге бірнеше мүлде әртүрлі қабықтан өту қажет.
Алдымен біз жасыл сыртқы қабықты көреміз. Ол жаңғақты толығымен жауып тұрады, оның сыртқы түріне қарап ішінде не бар екенін тікелей көру мүмкін емес. Бұл қабық дамып келе жатқан жемісті қорғайды, бірақ өз алдына біз жаңғақты жинайтын тағам емес.
Содан кейін оның астынан қатты, сүректі қауашақ шығады. Ол да жеуге жарамсыз және ол да ядроны жасырады. Бірақ ойланып қарасақ, дәл осы қауашақтың арқасында жаңғақтың нәзік ішкі бөлігі сақтала алады. Жеміске тікелей қол жеткізуімізге кедергі келтіретін нәрсе сонымен бірге қажетті қорғаныс қызметін атқарады.
Қауашақты жарғанда, ішінен ядроның бөліктерін бөліп тұрған қалқаларды табамыз. Бұл жеуге жарамды бөлікке жету үшін еңсеру қажет болатын қабықтың тағы бір деңгейі.
Ақырында, ядроның өзі жұқа қоңыр қабықшамен жабылған. Бірақ мұнда түбегейлі айырмашылық пайда болады. Бұл қабықша да қабық болып табылады, алайда оны алып тастау міндетті емес. Ол ядромен бірге жеуге жарамды.
Дәл осы бейне клипоттың түрлері арасындағы айырмашылықты түсінуге жақындатады.
Каббалада толығымен арам үш клипот және клипат нога — «нұрлы қабық» деп аталатын ерекше төртінші санат туралы айтылады. Алғашқы үшеуі қарапайым пайдалану арқылы киелілікке жай ғана айналдыруға болмайтын жасырыну күйлерін білдіреді. Оларды қабылдамау немесе жеңу қажет. Клипат нога басқаша құрылған: ол рухани көтерілу мүмкіндігі де, құлау мүмкіндігі де бар аралас аймақ болып табылады.
Оның ерекшелігі де осында. Ол өз алдына киелілік емес, бірақ киелілікке бұрылуы мүмкін.
Мысалы, адам кәдімгі тағам жейді. Тамақтану процесінің өзі оны әлі рухани биік етпейді. Ол басқа ештеңе туралы ойланбай, тек ләззат үшін жеуі мүмкін. Бірақ дәл сол тағам оған оқуға, басқа адамға көмектесуге, өсиеттерді орындауға және игі істер жасауға күш бере алады. Материалдық зат сол күйінде қалады, алайда оның адам өміріндегі орны оны не үшін және қалай пайдаланатынына байланысты өзгереді.
Бұл клипат нога ұғымының практикалық мағыналарының бірі. Материалдық әлемді Құдайға бастапқыдан жау нәрсе ретінде қабылдамау керек. Керісінше, онда Құдайдың қатысуын ашу мүмкіндіктері жатыр. Бірақ бұл мүмкіндіктер өздігінен жүзеге аспайды. Адам өзіне берілген нәрсені дұрыс пайдалануды үйренуі қажет.
Міне, біз өзіміздің грек жаңғағымызға қайта ораламыз. Оның ядросы пішіні жағынан шынымен де адамның миына ұқсайды. Әрине, бұл қандай да бір рухани ақиқаттардың ғылыми дәлелі емес, бірақ символ ретінде бұл бейне өте мәнерлі. Ол жемістің ішінде жасырынған өмірлік күш туралы түсінікті әлем Оның арқасында өмір сүретін Құдайлық даналық идеясымен байланыстыруға мүмкіндік береді.
Өйткені біз әдетте тағамды мүлде күнделікті нәрсе ретінде қабылдаймыз. Адам жаңғақ жейді, ал оның ағзасы одан қажетті заттар мен энергияны алады. Біз мұны мүмкін ететін процестердің керемет күрделілігі туралы іс жүзінде ойланбаймыз. Каббалистік ойлау үшін табиғаттың реттілігінің өзі, оның өмірді қолдау және ең күрделі процестерді қайта жаңғырту қабілеті жаратылыста бар Құдайлық даналық туралы айтуға негіз болып табылады.
Бірақ бұл даналық бетінде жатқан жоқ. Біз сыртқы пішіндерді, физикалық қасиеттерді, материалдық процестерді көреміз. Олардың артындағы тереңірек мағынаны табу үшін белгілі бір ішкі еңбек қажет.
Сондықтан клипа — жай ғана жойылуы тиіс кедергі емес. Бұл сонымен қатар болмыстың көрінетін жағы оның мазмұнын толық ашпайтынын көрсететін белгі.
Алайда бұдан әрбір қабықты сақтау керек немесе кез келген жамандықты оның болжамды қорғаныс қызметімен ақтауға болады деген қорытынды жасау қате болар еді. Каббала дәл осы түрлендіруге болатын жасырыну формаларын және адам бас тартуы тиіс формаларды ажыратады. Әлемде бар нәрсенің бәрі тікелей пайдалануға арналмаған. Кейде рухани еңбек жақсылықтың жасырын мүмкіндігін ашуда болса, кейде — өз өміріне жамандықты жібермеуде.
Осылайша, клипот ұғымы бізге адам болмысының маңызды ерекшелігін көруге көмектеседі. Біз Құдайдың қатысуы әрқашан айқын бола бермейтін әлемде өмір сүреміз. Бірақ бұл Құдай жоқ дегенді білдірмейді. Бұл болмысты сырттай қабылдау мен оның ішкі рухани мазмұны арасында белгілі бір қашықтық бар екенін білдіреді.
Ал адамның міндеті материалдық әлемді жоққа шығаруда немесе Құдайды тек одан тыс іздеуде емес, қабық қай жерде мазмұнды тек жасыратынын, қай жерде оны қорғайтынын, ал қай жерде өзі киелілікті ашудың бөлігіне айнала алатынын ажыратуды үйренуде.
Өйткені жаңғағымызға қайта оралсақ, қарапайым бір нәрсені түсіну маңызды: қауашақ қауашақтың өзі үшін өмір сүрмейді. Оның мақсаты ішіндегі нәрсемен байланысты.
Дәл сол сияқты, адамның рухани еңбегінің мәні сыртқы қабықтармен шексіз күресте емес, олардың артында жасырынған Құдайлық мазмұнды ашуда.
