Мына бир суроо берилди: клипа деген эмне? Тагыраак айтканда, клипот деген эмне? Суроо кызыктуу, анткени бул түшүнүктөрдүн артында каббаланын маанилүү идеяларынын бири жатат. Ал руханий дүйнөлөрдүн түзүлүшүн гана эмес, Кудайдын катышуусу биздин материалдык дүйнөбүздө кандайча көрүнөрүн да түшүнүүгө жардам берет.
Сөздүн өзүнөн баштайлы. Клипа (קְלִיפָּה) иврит тилинен которгондо «кабык» же «чел кабык» дегенди билдирет, ал эми клипот (קְלִיפּוֹת) — анын көптүк түрү. Каббалистик салтта Кудайдын нурун жашырган күчтөр же абалдар ушинтип аталат. Бирок бул жерде маанилүү бир тактоо зарыл. Клипотту Кудайга каршы өз алдынча күрөш жүргүзгөн кандайдыр бир жаман күчтөр катары гана элестетүү өтө жөнөкөй болмок. Ааламдын түзүлүшүн еврейлик түшүнүүдө бири-бирине бирдей деңгээлде каршы турган эки көз карандысыз башат — жакшылык менен жамандык жок. Бардык бар нерсе Кудайдын аркасында жашоо мүмкүнчүлүгүн алат. Ошондуктан Кудайдын нурун жашырган нерсенин өзү да Анын бийлигинен тышкары эмес.
Таптакыр мыйзамдуу суроо туулат: эгерде Кудай адамга Өзүн ачкысы келсе, эмне үчүн бир нерсени жашыруунун кереги бар? Эмне үчүн Кудайдын катышуусу ар бир адамга ачык-айкын болгон дүйнөнү жаратууга болбойт?
Маселе мында: жашыруу дайыма эле терс нерсе боло бербейт. Кээде ал ичиндеги нерсени сактап калуу үчүн зарыл. Андан тышкары, дал белгилүү бир деңгээлдеги жашыруунун аркасында жаратылган дүйнөнүн өз алдынча жашоосу мүмкүн болот. Эгерде Кудайдын нуру өз алдынча кабыл алууга эч кандай орун калтырбай, бүт толуктугу менен ачылса, адамдын тандоо мүмкүнчүлүгү, руханий изденүү жана Кудайга акырындык менен жакындоо мүмкүнчүлүгүнүн өзү жоголмок.
Бул идеяны түшүнүү үчүн каббалистик салт абдан жөнөкөй жана көрсөтмөлүү образды — грек жаңгагын колдонот.
Грек жаңгагын дүкөндө көрүп жүргөнүбүздөй эмес, бак-даракта өсүп турганындай элестетип көрүңүз. Жегенге жарактуу өзөккө жетүү үчүн бизге бир нече таптакыр башка-башка кабыктан өтүү керек.
Адегенде биз жашыл сырткы кабыкты көрөбүз. Ал жаңгакты толугу менен жаап турат, анын сырткы көрүнүшүнө карап ичинде эмне бар экенин түздөн-түз көрүү мүмкүн эмес. Бул кабык өнүгүп жаткан жемишти коргойт, бирок өзү биз жаңгакты чогултуп жаткан тамак эмес.
Андан кийин анын астынан катуу, жыгачтай чел кабык чыгат. Ал да жегенге жараксыз жана ал да өзөктү жашырат. Бирок ойлонуп көрсөк, дал ушул чел кабыктын аркасында жаңгактын назик ички бөлүгү сакталып кала алат. Жемишке түздөн-түз жетүүбүзгө тоскоол болгон нерсе ошол эле учурда зарыл коргоочу милдетти аткарат.
Чел кабыкты чакканыбызда, ичинен өзөктүн бөлүктөрүн бөлүп турган тосмолорду табабыз. Бул жегенге жарактуу бөлүккө жетүү үчүн жеңүү керек болгон кабыктын дагы бир деңгээли.
Акырында, өзөктүн өзү ичке күрөң чел менен капталган. Бирок бул жерде түп-тамырынан айырма пайда болот. Бул чел да кабык болуп саналат, бирок аны сөзсүз алып салуунун кереги жок. Ал өзөк менен бирге жегенге жарактуу.
Дал ушул образ клипоттун түрлөрүнүн ортосундагы айырманы түшүнүүгө жакындатат.
Каббалада толугу менен арам болгон үч клипот жана клипат нога — «нурдуу кабык» деп аталган өзгөчө төртүнчү категория жөнүндө айтылат. Алгачкы үчөө жөнөкөй колдонуу аркылуу ыйыктыкка жөн эле айландырууга мүмкүн болбогон жашыруу абалдарын билдирет. Аларды четке кагуу же жеңүү керек. Клипат нога башкача түзүлгөн: ал руханий көтөрүлүү мүмкүнчүлүгү да, кулоо мүмкүнчүлүгү да бар аралаш чөйрө болуп саналат.
Анын өзгөчөлүгү дал ушунда. Ал өзүнөн-өзү ыйыктык эмес, бирок ыйыктыкка бурулушу мүмкүн.
Мисалы, адам кадимки тамак жейт. Тамактануу процессинин өзү аны азырынча руханий жактан бийик кылбайт. Ал башка эч нерсе жөнүндө ойлобостон, жалаң ырахат үчүн жеши мүмкүн. Бирок дал ошол эле тамак ага окууга, башка адамга жардам берүүгө, осуяттарды аткарууга жана жакшы иштерди кылууга күч бере алат. Материалдык нерсе ошол бойдон калат, бирок анын адамдын жашоосундагы орду аны эмне үчүн жана кандайча колдонгонуна жараша өзгөрөт.
Бул клипат нога түшүнүгүнүн практикалык маанилеринин бири. Материалдык дүйнөнү Кудайга башынан эле душман нерсе катары кабыл албоо керек. Тескерисинче, анда Кудайдын катышуусун ачуу мүмкүнчүлүктөрү камтылган. Бирок бул мүмкүнчүлүктөр өзүнөн-өзү ишке ашпайт. Адам өзүнө берилген нерсени туура пайдаланууну үйрөнүшү керек.
Мына эми биз өзүбүздүн грек жаңгагыбызга кайтып келебиз. Анын өзөгү формасы боюнча чындап эле адамдын мээсине окшош. Албетте, бул кандайдыр бир руханий чындыктардын илимий далили эмес, бирок символ катары бул образ абдан таасирдүү. Ал жемиштин ичинде жашырылган жашоо күчү жөнүндөгү түшүнүктү дүйнө анын аркасында жашаган Кудайлык акылмандык идеясы менен байланыштырууга мүмкүндүк берет.
Анткени биз адатта тамакты таптакыр күнүмдүк нерсе катары кабыл алабыз. Адам жаңгак жейт, анын организми андан керектүү заттарды жана энергияны алат. Биз муну мүмкүн кылган процесстердин укмуштуудай татаалдыгы жөнүндө дээрлик ойлонбойбуз. Каббалистик ой жүгүртүү үчүн жаратылыштын тартиптүүлүгүнүн өзү, анын жашоону колдоо жана эң татаал процесстерди кайра жаратуу жөндөмү жаратылышта бар Кудайлык акылмандык жөнүндө айтууга негиз болуп саналат.
Бирок бул акылмандык бетинде жаткан жок. Биз сырткы формаларды, физикалык касиеттерди, материалдык процесстерди көрөбүз. Алардын артындагы тереңирээк маанини табуу үчүн белгилүү бир ички эмгек талап кылынат.
Ошондуктан клипа — жөн гана жок кылынышы керек болгон тоскоолдук эмес. Бул ошондой эле чындыктын көрүнүп турган жагы анын мазмунун толук ачпай турганын көрсөткөн белги.
Бирок мындан ар бир кабыкты сактоо керек же ар кандай жамандыкты анын болжолдуу коргоочу милдети менен актоого болот деген жыйынтык чыгаруу ката болмок. Каббала дал ушул өзгөртүүгө мүмкүн болгон жашыруу формаларын жана адам баш тартууга тийиш болгон формаларды айырмалайт. Дүйнөдө бар нерселердин баары эле түздөн-түз колдонууга арналган эмес. Кээде руханий эмгек жакшылыктын жашыруун мүмкүнчүлүгүн ачууда болсо, кээде — өз жашоосуна жамандыкты киргизбөөдө.
Ошентип, клипот түшүнүгү бизге адам жашоосунун маанилүү өзгөчөлүгүн көрүүгө жардам берет. Биз Кудайдын катышуусу дайыма эле ачык-айкын боло бербеген дүйнөдө жашайбыз. Бирок бул Кудай жок дегенди билдирбейт. Бул чындыкты сырттан кабыл алуу менен анын ички руханий мазмунунун ортосунда белгилүү бир аралык бар экенин билдирет.
Ал эми адамдын милдети материалдык дүйнөнү четке кагууда же Кудайды анын чегинен тышкары гана издөөдө эмес, кабык кайсы жерде мазмунду жашырып гана турарын, кайсы жерде аны коргоорун, ал эми кайсы жерде өзү ыйыктыкты ачуунун бир бөлүгү боло аларын айырмалоону үйрөнүүдө.
Анткени жаңгагыбызга кайтып келсек, жөнөкөй бир нерсени түшүнүү маанилүү: чел кабык чел кабыктын өзү үчүн жашабайт. Анын максаты ичиндеги нерсе менен байланыштуу.
Дал ошондой эле, адамдын руханий эмгегинин маңызы сырткы кабыктар менен чексиз күрөштө эмес, алардын артында жашырылган Кудайлык мазмунду ачууда.
