Oto zadano pytanie: czym jest klipa? A dokładniej, czym są klipot? Pytanie jest ciekawe, ponieważ za tymi pojęciami kryje się jedna z ważnych idei kabały, która pomaga zrozumieć nie tylko budowę światów duchowych, ale także to, w jaki sposób Boska obecność przejawia się w naszym materialnym świecie.
Zacznijmy od samego słowa. Klipa (קְלִיפָּה) w przekładzie z hebrajskiego oznacza „skórkę” lub „łupinę”, a klipot (קְלִיפּוֹת) to liczba mnoga. W tradycji kabalistycznej tak nazywa się siły lub stany, które ukrywają Boskie światło. Trzeba tu jednak poczynić ważne zastrzeżenie. Byłoby zbyt prymitywne wyobrażać sobie klipot wyłącznie jako jakieś złe siły, które prowadzą samodzielną walkę przeciwko Bogu. W żydowskim rozumieniu wszechświata nie ma dwóch niezależnych zasad, dobra i zła, które przeciwstawiają się sobie na równych prawach. Wszystko, co istnieje, otrzymuje możliwość istnienia dzięki Bogu. Dlatego nawet to, co ukrywa Boskie światło, nie znajduje się poza Jego władzą.
Pojawia się zupełnie naturalne pytanie: jeśli Bóg pragnie objawić się człowiekowi, po co w ogóle trzeba cokolwiek ukrywać? Dlaczego nie można stworzyć świata, w którym Boska obecność byłaby oczywista dla każdego?
Rzecz w tym, że ukrycie nie zawsze jest czymś negatywnym. Czasem jest ono konieczne, by zachować to, co znajduje się wewnątrz. Co więcej, właśnie dzięki pewnemu stopniowi ukrycia możliwe staje się samodzielne istnienie stworzonego świata. Gdyby Boskie światło objawiało się w całej swej pełni, nie pozostawiając żadnej przestrzeni dla samodzielnego postrzegania, zniknęłaby sama możliwość ludzkiego wyboru, duchowego poszukiwania i stopniowego zbliżania się do Boga.
Aby zrozumieć tę ideę, tradycja kabalistyczna posługuje się bardzo prostym i obrazowym przykładem — orzechem włoskim.
Wyobraźcie sobie orzech włoski nie taki, jakim przywykliśmy go widzieć w sklepie, lecz taki, jaki rośnie na drzewie. Zanim dotrzemy do jadalnego jądra, musimy przejść przez kilka zupełnie różnych osłon.
Najpierw widzimy zieloną zewnętrzną okrywę. Całkowicie zakrywa ona orzech i po jej wyglądzie nie da się bezpośrednio zobaczyć, co jest w środku. Ta osłona chroni rozwijający się owoc, ale sama w sobie nie jest tym pokarmem, dla którego zbieramy orzechy.
Pod nią znajdujemy twardą, zdrewniałą łupinę. Ona również jest niejadalna i również ukrywa jądro. Ale jeśli się zastanowić, to właśnie dzięki tej łupinie delikatne wnętrze orzecha może się zachować. To, co uniemożliwia nam bezpośredni dostęp do owocu, jednocześnie pełni niezbędną funkcję ochronną.
Gdy rozłupujemy łupinę, odkrywamy wewnątrz przegródki oddzielające części jądra. To kolejny poziom osłony, który trzeba pokonać, aby dotrzeć do części jadalnej.
I wreszcie samo jądro pokryte jest cienką brązową błonką. Ale tu pojawia się zasadnicza różnica. Ta błonka również jest osłoną, a jednak nie trzeba jej usuwać. Jest jadalna razem z samym jądrem.
Właśnie ten obraz pozwala zbliżyć się do zrozumienia różnicy między rodzajami klipot.
W kabale mówi się o trzech całkowicie nieczystych klipot i o szczególnej czwartej kategorii, która nazywa się klipat noga — „świetlista łupina”. Pierwsze trzy oznaczają takie stany ukrycia, których nie można po prostu przemienić w świętość poprzez zwykłe użycie. Trzeba je odrzucić lub przezwyciężyć. Klipat noga jest inna: stanowi obszar mieszany, w którym istnieje możliwość zarówno duchowego wywyższenia, jak i upadku.
Na tym właśnie polega jej szczególność. Nie jest ona świętością sama w sobie, ale może zostać zwrócona ku świętości.
Na przykład człowiek je zwykłe jedzenie. Sam proces odżywiania nie czyni go jeszcze duchowo wzniosłym. Może jeść wyłącznie dla przyjemności, nie myśląc o niczym innym. Ale to samo jedzenie może dać mu siły do nauki, do pomocy drugiemu człowiekowi, do wypełniania przykazań i dobrych uczynków. Rzecz materialna pozostaje ta sama, jednak jej miejsce w życiu człowieka zmienia się w zależności od tego, w jakim celu i w jaki sposób z niej korzysta.
To jeden z praktycznych sensów pojęcia klipat noga. Świata materialnego nie należy postrzegać jako czegoś z gruntu wrogiego Bogu. Przeciwnie, zawarte są w nim możliwości objawienia Boskiej obecności. Ale te możliwości nie urzeczywistniają się automatycznie. Człowiek musi nauczyć się właściwie korzystać z tego, co zostało mu dane.
I tu wracamy do naszego orzecha włoskiego. Jego jądro swoim kształtem rzeczywiście przypomina ludzki mózg. Oczywiście nie jest to naukowy dowód jakichkolwiek prawd duchowych, ale jako symbol obraz ten jest bardzo wyrazisty. Pozwala powiązać wyobrażenie o ukrytej we wnętrzu owocu sile życiowej z ideą Boskiej mądrości, dzięki której istnieje świat.
Przecież zwykle postrzegamy jedzenie jako coś zupełnie codziennego. Człowiek zjada orzech, a jego organizm wydobywa z niego potrzebne substancje i energię. Praktycznie nie zastanawiamy się nad niewiarygodną złożonością procesów, które to umożliwiają. Dla myślenia kabalistycznego sam porządek przyrody, jej zdolność do podtrzymywania życia i odtwarzania najbardziej złożonych procesów, jest już powodem, by mówić o Boskiej mądrości obecnej w stworzeniu.
Ale ta mądrość nie leży na powierzchni. Widzimy zewnętrzne formy, właściwości fizyczne, procesy materialne. Aby odkryć za nimi głębszy sens, potrzebna jest pewna praca wewnętrzna.
Dlatego klipa to nie tylko przeszkoda, którą trzeba zniszczyć. To także wskazówka, że widzialna strona rzeczywistości nie wyczerpuje jej treści.
Byłoby jednak błędem wyciągać stąd wniosek, że każdą osłonę należy zachować albo że każde zło można usprawiedliwić jego rzekomą funkcją ochronną. Kabała właśnie rozróżnia te formy ukrycia, które można przemienić, i te, których człowiek powinien się wyrzec. Nie wszystko, co istnieje na świecie, jest przeznaczone do bezpośredniego użytku. Czasem praca duchowa polega na tym, by odsłonić ukrytą możliwość dobra, a czasem — na tym, by nie dopuścić zła do własnego życia.
Tak więc pojęcie klipot pomaga nam dostrzec ważną cechę ludzkiej egzystencji. Żyjemy w świecie, w którym Boska obecność nie zawsze jest oczywista. Ale to nie znaczy, że Boga nie ma. Oznacza to, że między zewnętrznym postrzeganiem rzeczywistości a jej wewnętrzną treścią duchową istnieje pewien dystans.
A zadanie człowieka polega nie na tym, by negować świat materialny albo szukać Boga wyłącznie poza nim, lecz na tym, by nauczyć się rozróżniać, gdzie osłona jedynie ukrywa treść, gdzie ją chroni, a gdzie sama może stać się częścią objawienia świętości.
Wracając bowiem do naszego orzecha, ważne jest, by zrozumieć prostą rzecz: łupina nie istnieje dla samej łupiny. Jej przeznaczenie wiąże się z tym, co znajduje się wewnątrz.
I dokładnie tak samo sens duchowej pracy człowieka polega nie na niekończącej się walce z zewnętrznymi osłonami, lecz na odsłonięciu tej Boskiej treści, która jest za nimi ukryta.
