Исраил халқына тиесілік, Ыбырайымның рухани мұрасы және адамның Құдіреті шексіз Жаратушы алдындағы міндеттері туралы
Еврей емес адам Тәуратты байыппен зерттей бастағанда, ерте ме, кеш пе, мынадай сұрақ туындайды: егер Тәурат Құдіреті шексіз Жаратушының аяны болса, неліктен оның кейбір өсиеттері бұл адам үшін міндетті де, басқалары тек Исраил халқына қатысты? Мұндай айырмашылық қандай негізде жасалады? Бұл мәселе Исраилдің Құдайын христиандық немесе мессиандық дәстүр арқылы таныған адамдар үшін әсіресе маңызды. Шаулдың (Пауылдың) хаттарынан олар басқа халықтардан шыққан адамдардың Ыбырайымның мұрагерлеріне айналатынын, Исраилге берілген баталарға ортақтасатынын және асыл зәйтүн ағашына телінген бұтақтарға ұқсайтынын оқиды. Осыдан заңды сұрақ туындайды: егер адам Исраилдің рухани мұрасына ортақтасса, онда ол Синай келісімінің барлық міндеттерін де қабылдауы керек емес пе? Тәурат тек еврей халқына берілген, ал өзге халықтардың оның өсиеттеріне еш қатысы жоқ деген кең тараған түсінік бұл мәселенің бүкіл күрделілігін ашпайды. Алайда Мәсіхке сену адамға Исраилдің барлық міндеттерін автоматты түрде жүктейді деген қарама-қарсы тұжырым да салмақты негіздеуді қажет етеді. Ең алдымен, Жаратушыға тиесілі болу, Исраилдің мұрасына ортақтасу және белгілі бір өсиетті орындауға міндетті болу нені білдіретінін анықтап алу қажет. Бұл ұғымдар өзара байланысты болғанымен, бірдей емес.
Алғашқы қиындық Тәураттың жалпыадамзаттық маңызын оның барлық өсиеттерін бүкіл адамзат міндетті түрде орындауы керек деген түсінікпен теңестіргенде пайда болады. Тәурат адамға Жаратушының еркін, Оның әділеттілік, қасиеттілік, жауапкершілік және адам өмірінің дұрыс тәртібі туралы түсінігін ашады. Осы тұрғыдан алғанда, оның маңызы еврей халқының шеңберінен әлдеқайда асып түседі. Бірақ бұл Тәураттағы әрбір өсиет бүкіл адамзатқа бірдей бағытталған дегенді білдірмейді. Мұндай айырмашылықтар Исраил халқының өз ішінде де бар. Мысалы, Ғибадатханадағы қызметке қатысты өсиеттер коһендерге, яғни діни қызметкерлерге, және леуіліктерге жүктелген. Басқа міндеттер патшаларға, билерге, егіншілерге, ерлерге немесе әйелдерге қатысты болған. Коһен болмаған исраилдік діни қызметкердің міндеттерін атқара алмағаны үшін Келісімге азырақ тиесілі деп саналмаған. Керісінше, адам өзіне тапсырылмаған қызметті атқаруға ұмтылса, бұл Жаратушы орнатқан тәртіпті бұзу ретінде қарастырылуы мүмкін еді. Сандар кітабының он алтыншы тарауындағы Қорах оқиғасы қасиетті қызметті өз бетінше иеленуге талпынудың қаншалықты ауыр әрекет саналғанын көрсетеді. Демек, өсиеттің қасиетті болуы оны әрбір адамның орындауы міндетті дегенді білдірмейді. Тәуратқа адалдық Жаратушының бұйрықтарын орындауға дайын болуды ғана емес, олардың кімге бағытталғанын дұрыс түсінуді де талап етеді. Сондықтан мәселе Тәураттың қай бөлігі әлі күшінде, ал қай бөлігі маңызын жоғалтты дегенде емес. Мәселе Құдай аянының мәңгілік маңызы мен белгілі бір Келісім аясында туындайтын нақты міндеттердің арасындағы айырмашылықта. Белгілі бір адамның оның барлық ережелерін орындауға міндетті болуы немесе болмауы Тәураттың Тәурат болып қалуына әсер етпейді.
Исраилдің міндеттерін өзге халықтарға да таратуға қатысты негізгі дәлелдердің бірі — Римдіктерге арналған хаттың он бірінші тарауындағы зәйтүн ағашының бейнесі. Шаул жабайы зәйтүн ағашының бұтақтары асыл зәйтүн ағашына телініп, оның тамырынан нәр алуға ортақтасатынын сипаттайды. Мессиандық түсіндіруде бұл бейне басқа халықтардың адамдары Мәсіх арқылы Исраилдің рухани мұрасына қалай ортақтасатынын көрсетеді. Алайда Шаулдың нені айтпағанына назар аудару маңызды. Ол жабайы бұтақ телінгеннен кейін табиғи бұтаққа айналады деп айтпайды. Керісінше, табиғи және телінген бұтақтардың арасындағы айырмашылық оның бүкіл пайымдауында сақталады. Оның үстіне, телінген бұтақтарға табиғи бұтақтардан өздерін жоғары қоймау туралы тікелей ескерту жасалады. Бұл жайттың қағидалық маңызы бар. Егер теліну Исраил мен басқа халықтардың арасындағы барлық айырмашылықтардың толық жойылуын білдірсе, табиғи және телінген бұтақтарды әрі қарай салыстырудың мәні қалмас еді. Сонымен бірге тамырға ортақтасу шынайы, жай ғана символдық құбылыс емес. Телінген бұтақ шынымен де ағаштан нәр алады. Демек, мәселе Исраилмен байланыстың бар-жоғында емес, сол байланыстың қандай сипатта екенінде. Исраилдің рухани мұрасына ортақтасу оның ұлттық және галахалық мәртебесін автоматты түрде иеленумен бірдей емес. Бұл айырмашылық Ыбырайымға берілген уәдені қарастырғанда одан әрі айқындала түседі. Жаратылыс кітабында Жаратушы Ыбырайым арқылы жер бетіндегі барлық әулеттер батаға ие болатынын уәде етеді (Жаратылыс 12:3). Демек, бата әуел бастан бүкіл адамзатқа арналған. Алайда халықтарға бата беру туралы уәде олардың барлығы Жақыптың ұрпақтарына айналуы немесе Синай келісімінің бірдей міндеттерін қабылдауы керек дегенді білдірмейді. Ғалаттықтарға арналған хатта Шаул Мәсіхке тиесілі адамдардың Ыбырайымның ұрпағы және уәде бойынша мұрагерлері екенін айтады (Ғалаттықтарға 3:29). Бірақ Ыбырайымға берілген уәденің мұрагері болуды Синай келісіміне оның барлық құқықтық міндеттерімен бірге кірумен шатастырмау қажет. Ыбырайымға берілген уәде Синай келісімінен бұрын болған. Ол халықтарға бата беру туралы уәдені қамтыса, Синай келісімі Жаратушы мен Исраил арасындағы ерекше қатынасты, соның ішінде осы халыққа жүктелген нақты міндеттерді бекітті. Сондықтан Ыбырайымның мұрасына ортақтасу адамның Синайда Исраилге жүктелген барлық міндеттерді қабылдағанын өздігінен дәлелдемейді.
Тағы бір дәлел «патшалық діни қызметкерлер» деген ұғыммен байланысты. Мысырдан шығу кітабында Жаратушы Исраилге: «Сендер Мен үшін діни қызметкерлер патшалығы әрі қасиетті халық боласыңдар», — дейді (Мысырдан шығу 19:6). Осындай тіркес кейін Петірдің бірінші хатында да кездеседі: «Ал сендер — таңдалған ұрпақ, патшалық діни қызметкерлер, қасиетті халық, Құдайдың меншігіне алынған жұртсыңдар» (1 Петір 2:9). Христиандық және мессиандық дәстүрлерде бұл сөздер өзге халықтардан шыққан сенушілер Жаратушы алдында ерекше мәртебеге ие болды деген дәлел ретінде жиі түсіндіріледі. Алайда бұл тіркестің бастапқы мағынасын ескеру қажет. Исраил діни қызметкерлер патшалығы деп аталғанда, бұл әрбір исраилдік коһеннің міндеттерін атқару құқығын алды дегенді білдірмеген. Бүкіл халықтың басқа халықтар арасындағы діни қызметке ұқсас ерекше миссиясы болғанымен, Исраилдің өз ішінде қызмет түрлерінің айырмашылықтары сақталды. Демек, патшалық діни қызметкерлер қауымына тиесілі болудың өзі оның барлық мүшелеріне бірдей міндет жүктемеген. Бұл бейнені сенушілер қауымына қолдану да Синай келісімінің барлық ережелері сол қауымға автоматты түрде таралады дегенді өздігінен дәлелдемейді. Бұған қоса, Петірдің бірінші хатының бастапқы адресаттары кім болғаны ғылыми және теологиялық пікірталастардың тақырыбы болып қала береді. Мәтінде шашырап қоныстану, таңдалған халық және бұрын Құдай халқы болмағандардың енді Оның халқы атануы сияқты бейнелер кездеседі. Зерттеушілер хаттың еврей және еврей емес адресаттарының арақатынасын әртүрлі бағалайды. Сондықтан бір ғана аятты өзге халықтардан шыққан адамдардың галахалық мәртебесі өзгергенінің түпкілікті дәлелі ретінде пайдалану негізсіз болар еді.
Бұл талқылауда Руттың оқиғасы ерекше орын алады. Оның Нағимаға айтқан сөздері Исраилдің Құдайына адалдықтың ең белгілі көріністерінің біріне айналды: «Сенің халқың — менің халқым, сенің Құдайың — менің Құдайым болады» (Рут 1:16). Мұнда Жаратушының бар екенін жай ғана мойындаудан әлдеқайда терең мағына жатыр. Рут өзінің болашағын Нағиманың халқымен байланыстырады, оның Құдайын қабылдайды және бұрынғы өміріне оралудан бас тартады. Еврей дәстүрінде Руттың тарихы Исраил халқына қосылудың үлгісі ретінде қарастырылады. Талмудтың «Йевамот» трактатының 47б бөлімінде оның Нағимамен әңгімесі адамның еврей халқына қабылдануын талқылау барысында қолданылады. Бірақ дәл осы жайтты мұқият қарастыру қажет. Рут Исраилге жай ғана рухани жақындық білдірмейді. Ол өз өмірін осы халықпен байланыстыруға шешім қабылдайды. Оның тарихы тек ішкі діни жақындық сезімін емес, нақты тиесілікке қарай жасалған қадамды сипаттайды. Сонымен бірге Рут кітабында кейін қалыптасқан гиюр, яғни иудаизмді қабылдау рәсімі, барлық галахалық егжей-тегжейімен баяндалмайды. Қазіргі құқықтық тәжірибені ежелгі оқиғаларға механикалық түрде көшіруге болмайды. Алайда Руттың тарихынан Исраилдің Құдайын қабылдаған әрбір адам автоматты түрде еврейге айналады деген қорытынды да шығаруға болмайды. Оның мысалы адамның шыққан тегі Исраил халқына қосылуға еңсерілмейтін кедергі емес екенін көрсетеді. Сонымен бірге ол Исраилдің Құдайына сену мен осы халықтың өзіне қосылудың арасындағы айырмашылықты айқындайды.
Тәуратта исраилдіктермен қатар қызметшілер мен олардың арасында тұратын шетелдіктер де аталған өсиеттер бірнеше рет кездеседі. Мысалы, Шабат туралы өсиетте: «Ешқандай жұмыс істеме: өзің де, ұлың да, қызың да, құлың да, күңің де, малың да, қақпаңның ішінде тұратын жатжерлік те», — делінген (Мысырдан шығу 20:10). Бұл кейбір ережелердің тек тумысынан исраилдік болғандарға ғана емес, басқа адамдарға да қатысты екенін көрсетеді. Осыдан мынадай сұрақ туындайды: егер қызметшілер мен Исраил арасында тұратын шетелдіктердің өзі кейбір өсиеттерді орындауға қатыстырылса, Мәсіхке саналы түрде сенген өзге халық өкілі бұл міндеттерге одан да көбірек қатысы бар адам ретінде қарастырылуы керек емес пе? Кейде мұндай қорытынды каль ва-хомер қағидасымен, яғни маңызы төмен жағдайдан маңызы жоғары жағдайға қарай қорытынды жасау тәсілімен негізделеді. Алайда бұл қағиданы дұрыс қолдану үшін екінші жағдайдың дәл қарастырылып отырған міндет тұрғысынан шынымен де салмақтырақ екенін анықтау қажет. Мәсіхті қабылдау адамның Синай келісіміне қатысты Тәуратта аталған шетелдіктен кеңірек құқықтық мәртебеге ие болғанын өздігінен дәлелдемейді. Мұндай мәртебе алдын ала негізделмесе, пайымдау тұйық шеңберге айналады: алдымен адамның белгілі бір міндеттерді қабылдағаны жорамалданады, содан кейін осы жорамал сол міндеттердің бар екенін дәлелдеу үшін пайдаланылады. Бұған қоса, ежелгі Исраилдегі қызметшілер мен шетелдіктердің жағдайы нақты құқықтық және әлеуметтік қатынастар арқылы анықталған. Киелі кітап мәтіндеріндегі еврейше гер сөзі басқа халықтың арасында тұратын жатжерлікті білдіреді. Кейінгі галаха иудаизмді қабылдаған гер цедек пен ерекше танылған мәртебесі бар тұрақты тұрғын гер тошавты ажыратады. Алайда кейін қалыптасқан бұл санаттарды Танахтағы осы сөздің әрбір қолданысына автоматты түрде телуге болмайды. Демек, белгілі бір өсиетте шетелдіктің аталуы сол ереженің нақты бір адамдар санатына қатысты болғанын көрсетеді, бірақ Исраилдің барлық міндеттері әрбір еврей емес адамға автоматты түрде таралғанын білдірмейді.
Сонымен бірге Тәурат басқа халықтардың өкілдерінің оның өсиеттерін орындауға ешқандай қатысуын қарастырмайды деу де қате болар еді. Ишая кітабының елу алтыншы тарауында Жаратушы Өзіне қосылған жатжерліктерге үн қатады. Пайғамбар Шабатты сақтайтын, Оның Келісімін берік ұстанатын және Жаратушыға қызмет ететін адамдар туралы айтады. Оларға Оның үйінен орын уәде етіледі, ал бұл үй барлық халықтарға арналған дұға үйі деп аталады. Бұл өте маңызды мәтін. Ол өзге халық өкілінің Исраилдің Құдайымен қарым-қатынасы Оның бар екенін мойындаумен ғана шектелмейтінін көрсетеді. Пайғамбарлық көрініс нақты істер мен діни тәжірибеде көрінетін шынайы адалдықты қамтиды. Алайда бұл мәтін де барлық еврей емес адамдар Синай келісімінің әрбір өсиетін орындауға міндетті деген қорытындыны автоматты түрде бекітпейді. Пайғамбар Жаратушыға қосылып, Оның Келісімін берік ұстанған нақты жатжерліктер туралы айтады. Олардың қосылуын қалай түсіну және міндеттерінің нақты ауқымын қалай анықтау керектігі жеке түсіндіруді қажет етеді. Ишая кітабының екінші тарауында көптеген халықтардың Жаратушының тауына келіп, Оның жолдарын үйренетіні айтылады: «Өйткені Сионнан Тәурат, ал Иерусалимнен Жаратқан Иенің сөзі шығады» (Ишая 2:3). Назар аударарлығы, халықтар Тәуратты үйренуге келеді, бірақ пайғамбарлық сипаттамада халықтар болып қала береді. Сондықтан Тәураттың жалпыадамзаттық маңызы мен Исраилдің ерекше мәртебесі бір-біріне қайшы емес. Исраил Жаратушы Өз еркін әлемге танытатын Келісім халқы болып қала алады, ал басқа халықтар Оған бет бұрып, Оның жолдарын үйреніп, Оның мақсатының жүзеге асуына қатыса алады. Ол үшін Исраил мен бүкіл адамзат арасындағы барлық айырмашылықтар толық жойылуы тиіс деп болжаудың қажеті жоқ.
Егер бұл мәселені мессиандық көзқарас тұрғысынан қарастырсақ, Шаулдың телінген бұтақтар мен Ыбырайымның мұрагерлері туралы сөздерін ғана емес, оның басқа халықтардың жағдайы жөніндегі пікірлерін де ескеру қажет. Қорынттықтарға арналған бірінші хатында ол: «Біреу сүндеттелген күйінде шақырылды ма? Сүндеттелгенін жасырмасын. Біреу сүндеттелмеген күйінде шақырылды ма? Сүндеттелмесін», — деп жазады (1 Қорынттықтарға 7:18). Одан әрі ол сүндеттелудің де, сүндеттелмеудің де өздігінен шешуші маңызы жоқ екенін, маңыздысы Құдайдың өсиеттерін сақтау екенін түсіндіреді (1 Қорынттықтарға 7:19). Бір қарағанда, бұл сөздер бір-біріне қайшы көрінуі мүмкін. Шаул өсиеттердің маңызын атап өтеді, бірақ сонымен бірге сүндеттелмеген адамдардан сүндеттелуді талап етпейді. Алайда қайшылық барлық өсиеттер әр адамға бірдей міндетті болуы керек деген болжам болғанда ғана туындайды. Егер Жаратушыға жалпы адалдық пен белгілі бір мәртебеге байланысты нақты міндеттердің арасын ажыратсақ, бұл пайымдау түсініктірек болады. Шаул мессиандық қауымға тиесілі болудың шарты ретінде сүндеттелгендер мен сүндеттелмегендердің арасындағы айырмашылықтарды жоюды талап етпейді. Бұл мәселе Ғалаттықтарға арналған хатта одан да айқын көрінеді: онда белгілі бір діни талап аясында сүндеттелуді қабылдау бүкіл Заңды орындау міндетімен байланыстырылады (Ғалаттықтарға 5:3). Бұл ескертудің тарихи мәнмәтіні өте маңызды. Шаул өзге халықтардан шыққан адамдар үшін сүндеттелу міндетті деген нақты түсінікке қарсы пікір білдіреді. Сондықтан оның сөздерін Тәуратпен байланысты кез келген ерікті тәжірибеге тыйым салу ретінде автоматты түрде түсіндіруге болмайды. Дегенмен олар Мәсіхті қабылдау Шаулдың түсінігінде Синай келісімінің барлық міндеттерін сөзсіз қабылдау талабы болмағанын көрсетеді. Елшілердің істері кітабының он бесінші тарауы да аса маңызды, өйткені онда өзге халықтардан шыққан сенушілердің діни міндеттері талқыланады. Мұндай талқылаудың өзі Исраилдің барлық ережелерін еврей емес адамдарға тарату олардың қауымға қосылуының айқын әрі өздігінен туындайтын салдары ретінде қабылданбағанын көрсетеді. Әртүрлі христиандық және мессиандық дәстүрлер қабылданған шешім мен оның кейінгі салдарын әртүрлі түсіндіреді. Алайда Тәураттың өзге халықтар үшін міндеттілігі туралы байыпты талқылауда бұл мәтінді елемеуге болмайды.
Ең маңызды сұрақтардың бірі — адам өзіне міндет ретінде жүктелмеген өсиетті орындай ала ма? Мұнда үш нәрсені ажырату қажет: өсиетті орындау міндеті, оны ерікті түрде орындауға рұқсат етілуі және Жаратушы дәл осы адамға оны орындауды тікелей бұйырды деп айту құқығы. Бұл үш ұғым әрдайым бір-біріне сәйкес келе бермейді. Дәстүрлі галахада еврей емес адамдардың өсиеттерді ерікті түрде орындауы туралы талқылаулар бар. Атап айтқанда, Маймонид (Рамбам) өзінің «Мишне Тора» еңбегіндегі «Хилхот Мелахим у-Милхамот» («Патшалар және олардың соғыстары туралы заңдар», 10:9–10) бөлімінде белгілі бір шектеулерді де, еврей емес адамдардың сауап алу мақсатында кейбір өсиеттерді орындау мүмкіндігін де қарастырады. Оның ұстанымын қосымша өсиеттерді орындауға толық тыйым салу деп те, еврей емес адамдарға бүкіл еврей діни тәжірибесін еш шектеусіз қабылдауға рұқсат беру деп те түсіндіруге болмайды. Шабатқа, дербес діни әдет-ғұрыптарды енгізуге және Келісім ішіндегі белгілі бір мәртебеге байланысты тәжірибелерге қатысты ерекше сұрақтар туындайды. Сондықтан ерікті түрде орындау мәселесін әрбір нақты өсиет бойынша жеке қарастыру қажет. Ерікті түрде орындау адамды сол өсиет бастапқыда бағытталған адамдардың қатарына автоматты түрде қоспайды. Адам Тәураттың белгілі бір ережесін құрметтеп, оның мағынасын зерттеп, рұқсат етілген шектерде ұстана алады, бірақ оны өзіне міндет ретінде тікелей жүктелген деп мәлімдемеуі мүмкін.
Бұл мәселенің практикалық маңызы дәстүрлі еврей баталарында ерекше айқын көрінеді. Көптеген өсиеттерді орындаудың алдында мынадай сөздер айтылады: «Бізді Өз өсиеттерің арқылы қасиетті етіп, бізге … орындауды бұйырған Әлемнің Патшасы, Құдайымыз Жаратқан Ие, Сен мадақталасың». Бұл сөздер Жаратушыға деген алғыс немесе сүйіспеншілікті ғана білдірмейді. Олар сондай-ақ тиісті өсиет белгілі бір «бізге» бағытталғанын, ал батаны айтушы өзін сол топтың мүшесі деп санайтынын растайды. Сондықтан мұндай сөздерді айтуға бола ма деген мәселені тек діни сезімнің шынайылығына сүйеніп шешуге болмайды. Еврей галахасының өз ішінде ерікті түрде орындалатын өсиеттерге қатысты бата айту жөнінде белгілі пікір қайшылықтары бар. Мысалы, Маймонид пен Рабейну Там әйелдердің өздері орындаудан босатылған кейбір өсиеттерге қатысты бата айтуына әртүрлі қарайды. Бұл айырмашылықтар кейінгі галахалық дәстүрде, соның ішінде «Орах Хаим» 17:2 бөліміндегі талқылауда көрініс тапқан. Алайда бұл пікірталас Келісім ішіндегі еврей әйелдерінің мәртебесіне қатысты және еврей емес адамдардың дәл сол баталарды айтуына автоматты түрде рұқсат бола алмайды. Дәстүрлі иудаизмде мессиандық қауымға тиесілі болу адамның галахалық мәртебесін өздігінен өзгертпейді. Ал мессиандық иудаизмде өзге халықтардың еврей діни тәжірибесіне, соның ішінде баталарды қолдануға қатысуына қатысты әртүрлі көзқарастар бар. Бірақ белгілі бір қауымда қандай да бір тәжірибенің қабылдануы оның дәстүрлі галахада да мойындалатынын білдірмейді. Сондықтан сұрақты нақтырақ қою қажет: адам қалыптасқан батаны айта ала ма дегеннен бұрын, ол Жаратушы дәл осы өсиетті орындауды өзіне бұйырды деп қандай негізде мәлімдейді? Ниеттің шынайылығы өте маңызды, бірақ ол айтылған тұжырымның дәлдігін алмастыра алмайды.
Өсиеттер туралы талқылаудың артында көбіне тереңірек мәселе жатады. Галаха бойынша Исраил халқына тиесілі еврейдің өз міндеттерін түсінуіне нақты негіз бар. Ол өзінің шежіресін Исраилдің белгілі бір руына дейін білуге міндетті емес. Қазіргі еврейлердің көпшілігінде мұндай мәлімет жоқ. Оның халыққа тиесілілігі ежелгі ата-бабаларымен жеке рухани байланыс сезімі арқылы емес, белгіленген галахалық өлшемдер арқылы анықталады. Тіпті еврей өсиеттерді орындамаса да, бұл оның Исраилге тиесілілігін немесе соған байланысты міндеттерін өздігінен жоймайды. Ал Исраилдің Құдайын мойындайтын өзге халық өкілі басқа сұрақпен бетпе-бет келеді. Ол Тәуратты шын жүректен жақсы көріп, оның ережелерін ұстануға ұмтылып, Исраил тарихымен терең байланыс сезінуі мүмкін, бірақ сонымен бірге дәл сондай галахалық мәртебеге ие болмауы мүмкін. Осыдан Исраилдің барлық міндеттерін өзіне қабылдауға негіз іздеу ниеті туындайды. Мессиандық түсінікте мұндай негіз көбіне Мәсіхке тиесілі болудан ізделеді. Мәсіх Исраилден шыққандықтан, оны қабылдағандар Исраилдің баталарына ғана емес, оның барлық міндеттеріне де ортақтасады деген қорытынды жасалады. Алайда мұндай қорытынды рухани тиесіліліктен автоматты түрде туындамайды. Белгілі бір мәртебесі бар тұлғамен байланыста болу сол тұлғаның шыққан тегіне қатысты барлық құқықтық міндеттерді иеленуді міндетті түрде білдірмейді. Тіпті Исраилдің өзінде бір халыққа тиесілі болу коһен, леуілік және басқа исраилдіктер арасындағы айырмашылықтарды жоймайды. Сол сияқты Исраилдің рухани мұрасына ортақтасу өзге халық өкілінің ұлттық немесе галахалық мәртебесінің өзгергенін өздігінен дәлелдемейді. Осы жерде қағидалық сұрақ туындайды: Жаратушыға жақын болу үшін адамның евреймен бірдей көлемдегі діни міндеттерді атқаруы шынымен қажет пе? Тәурат мұндай өлшемді белгілемейді. Міндеттердің әртүрлі болуы адамдардың құндылығы әртүрлі дегенді білдірмейді. Исраилдің ерекше шақырылуы басқа халықтарды Жаратушыға қызмет ету мүмкіндігінен айырмайды. Сол сияқты өзге халық өкілінің Исраилдің Құдайына жақындауға деген шынайы ұмтылысы еврей халқының барлық міндеттерін өзіне алуды талап етпейді. Жаратушыға жақындық адамның өзіне қанша өсиет қабылдағанымен емес, оған шын мәнінде бағытталған Құдай еркіне қаншалықты адал екенімен өлшенеді.
Өзге халықтар үшін өсиеттердің міндеттілігі туралы мәселені екі шеткі көзқарасты жай ғана қарсы қою арқылы шешуге болмайды. Бірінші көзқарас бойынша, Тәурат тек еврейлер үшін маңызды, ал басқа халықтар оны Құдайдың тәлімі ретінде қабылдамауы тиіс. Мұндай түсінік Тәураттың жалпыадамзаттық мазмұнын, Ыбырайымға берілген уәдені және халықтардың Жаратушыға бет бұруы туралы пайғамбарлық көріністі ескермейді. Екінші шеткі көзқарас Исраилдің рухани мұрасына ортақтасу адамды Синай келісімінің барлық өсиеттерін орындауға автоматты түрде міндеттейді деген болжамға сүйенеді. Бұл ұстаным уәде мен Келісімнің, рухани ортақтастық пен галахалық тиесіліліктің, ерікті орындау мен міндетті талаптың арасындағы айырмашылықтарды елемейді. Екі көзқарас та Тәураттың өзінде жауапкершіліктің әртүрлі түрлері қарастырылған жерде бір ғана жалпы ереже табуға ұмтылудан туындайды. Сондықтан әрбір өсиетті қарастырғанда оның бастапқы адресатын, орындалу шарттарын, қай Келісімге жататынын және Исраилден тыс адамға қандай түрде қатысты болуы мүмкін екенін анықтау қажет. Кейбір өсиеттер тікелей міндеттер белгілейді. Басқалары жалпыадамзаттық маңызы бар адамгершілік қағидаларды ашады. Үшіншілері Исраилдің ерекше мәртебесімен байланысты. Кейбір өсиеттерді белгілі бір жағдайларда ерікті түрде орындауға болады, ал басқалары нақты мәртебені талап етеді, онсыз оларды орындау мүмкін емес немесе белгіленген тәртіпке сәйкес келмейді. Мұндай тәсіл Тәураттың маңызын төмендетпейді. Керісінше, оның міндеттерін өз бетінше иемденбей және мағынасын жасанды түрде шектемей түсінуге мүмкіндік береді.
Белгілі бір өсиет бүкіл адамзатқа бағытталмағаны үшін Тәурат Жаратушының аяны болудан қалмайды. Сол сияқты Исраилдің ерекше мәртебесі басқа халықтардың Құдайға жақындау, Оның жолдарын үйрену және өз өмірін Оның еркіне сай құру мүмкіндігінен айырылғанын білдірмейді. Ыбырайымның тарихы Жаратушының батасы барлық халықтарға арналғанын көрсетеді. Руттың тарихы Исраил халқына қосылудың мүмкін екенін дәлелдейді. Пайғамбарлар халықтардың Исраилдің Құдайына бет бұратынын айтады. Ал Шаулдың жазбалары мессиандық түсіндіру аясында өзге халықтардың Ыбырайым мұрасына ортақтасуын сипаттайды, бірақ бұл үшін Исраил мен бүкіл адамзат арасындағы айырмашылықтардың толық жойылуын талап етпейді. Дегенмен осы мәтіндердің ешқайсысы жеке алғанда Исраилдің Құдайын немесе Мәсіхті мойындаған әрбір адам Синай келісімінің барлық ережелерін орындауға автоматты түрде міндетті болады деген қағиданы бекітпейді. Сондықтан Жаратушыға тиесілі болу, Исраилдің баталарына ортақтасу және нақты өсиеттерді орындау міндетінің арасындағы айырмашылықты сақтау қажет. Адам Тәуратты сүйіп, оны зерттеп, оның даналығына сай өмір сүріп, өзіне рұқсат етілген өсиеттерді орындауға ұмтыла алады, бірақ Исраилдің барлық міндеттері тікелей өзіне жүктелген деп мәлімдемеуі мүмкін. Түптеп келгенде, Жаратушыға адалдық мүмкіндігінше көп діни міндет қабылдауға ұмтылудан емес, Оның еркін дұрыс түсінуден көрінеді. Егер Жаратушы Исраил мен басқа халықтар үшін әртүрлі міндеттер белгілеген болса, онда бұл айырмашылықтарды құрметтеу Тәураттан бас тарту емес, керісінше, оған адал болудың бір бөлігі.
Тәурат бүкіл адамзатқа үн қатады, бірақ бұл оның әрбір өсиеті әрбір адамға бағытталған дегенді білдірмейді. Осы айырмашылықты түсіну Исраилдің ерекше Келісіміне құрмет сақтай отырып, Құдай аянының жалпыадамзаттық маңызын мойындауға мүмкіндік береді.
